Du måste aktivera javascript för att sverigesradio.se ska fungera korrekt och för att kunna lyssna på ljud. Har du problem med vår sajt så finns hjälp på http://kundo.se/org/sverigesradio/
Nyheter och program på romani

Hynek Pallas kamel te zutij romen

Publicime tisdag 19 april 2016 kl 12.40
De Oanpassbara Medborgarna
(6:13 min)
Hynek Pallas
Hynek Pallas Foto: Alexander Mahmoud

O Hynek Pallas si jekh frilans-journalisto kaj kerdas immigrera peska familijasa ando Shvedo ande Uppsala

Thaj kado kana sas feri duje bershengo ando 1977 bersh. Ando 89 bersh kana pelas o Berlin muren, sas le possibilita te traden angle thaj palpale mashkar o Prag thaj e Uppsala, tela kodi vrama kana vov sas aba ande peske tonår las sama le romengi phari situasia ande Tjeckien.

Thaj tela but bersh kerlas rodipe ande tjeckisko politika thaj rasismo, kaj das resultato ande jekh historia pa förföljelse, vaj diskriminatsia pe le tjeckiska rom ande jekh kevnja kaj vov skirisardas thaj bushol de oanpassbara medborgarna.

O rasismo kaj sas ando Tjecko, ando them thaj /vi mashkar le manush /thaj so sas okej te penen pa rom/ penenas puterdes, but nasol vorbi thaj bajora. Navet vi o tjeckisko shkolako-ministro pendas ando 1999 bersh po jekh press konferansso, ke naj bajo kaj naj le rom zdolni ande shkola, ke von si zdolni pe kaver bajora.

Sar te huchilen djvjeron thaj te shuden kash, manush chi reagulinas karing kado, thaj ke kadoj e solumb pe kadi kevnja.

De 17 bersh kodoleske sas o journalisto thaj skiritori Hynek Pallas te skirij jekh masteruppsats, vaj orginalno artiklo pa romengi situasia ando Tjecko, feri leske kade chorres kerdjilas katar e historia thaj so diklas ke chibisisardas de dokonchij o artiklo.

Anda kodo adjes kerdjilas kodo sa jekh kevnja pa sar e rom sas slugi ande Europa de feri 100 bersh kodoleske thaj pa rasismo, folkmord thaj diskriminatsia. Leske kado si vazno te avel avri intergo historia kaj birij o manush te penel sar ruzni thema kherde le rom te aven anomali, vaj avri shudine, ke kasavi informatsia kerel te asharen maj but zenen thaj vi shaj del zhor oud te birisaras te parovas e situasia.


O Hynek Pallas penel maj dur ke leske zurales chudnoj sar maj dur ando 2016 bersh ande Europa maj dur shaj avel e situasia pe minoritetni nationalitetora kade chorri sar kaj si e romengi. Pachti intregi thema ande Europa sile zurali diskriminastsia karing e rom, paschti intregi europake natisiji barile ande positsija kaj chi del possibilita le romen te ilin sar citezentura ande thema.

Anda kodo alosardas o Hynek Pallas te buschol e kevnja "oanpassbara medborgarna" thaj kade vi penen pe lende ando Tjecko, ke kaj chi djal te ilin le rom ando Tjecko , feri ke o chachipe si ke o them choha nas les interesso te zutij le romken te ilin ando systemo.

Le strategi kaj si ame te hasnisaras karing o antiziganismo trubon te lasharen thaj te zuraren thaj o EU shaj avel o maj zuralo zutipe ande kado pushipe thaj truboj te inkras ame katar kado thaj o Unionen.

E ruznitsa mashkar o Tjecko thaj o Shvedo si sakodo po papiroshi, feri po chachipe si e ruznitsa zurales bari, o Hynek penel ke vov shaj ginavel pe naja sodivar vov diklas le romen ando pubo te beshen kethane parne tjeckontsa te pen bera, thaj vi atonchi sas o grundo ke sas pinjarde rom.

Kade ke e segregatsia ande offecilano si bari, thaj e manushikane chachimata chi exestulin, feri pe papirosha, sar exemplo, rom kana rodel kher ando Tjecko shaj shunel ke von chi kamen djvjeron thaj chi romen ande khera.

Si vi kampo karing kado, si jekh ombudsman ando tjecko, kaj si zurales lashi e Anna Shabatova,kaj marelpe le kherngefirmentsa kaj chi den romen unzule khera, feri ke mindig maripe djal anda bajora kaj ando Shvedo si naturalni.

Ande praktika si le chachimata butesa maj chorre, thaj o manush musaj te marenpe,thaj but anda rom chi zanen soski zhor vaj chachipe sile, vaj kaj te bolden pe vaj sar shaj o kampo mezija, thaj anda kodo ashen ande segregatsia, kana chi zanen kaj te bolden pe vaj soske chachimata sile ando them, thaj kana chi zanen e chahcimata si sar tena avilov le chachipe.

Kodo so si maj vazno thaj so kamel te parodjol anglunes penel o Hynek Pallas, si e shkola e chvorenge.

Ando 2007 bersh sas e Tjecko dino straffo ando Strassbourg, ke kaj diskriminera kernas chavoren thaj shonas le ande shkoli kaj penenas ke sas mentalnje nasvale thaj chi mukenas le te djan maj dur sar ande softo klassa.

Pala straffo las lenge pare bersh te len tele kodol shkoli, feri sajek maj dur penen ke le romane shvora /kaveri,ande tjeckiska shkoli. Vov chi kamel te dikel sar maj dur jekh bari gruppa manushengi si kade zurales thaj puterdes diskriminovano ke generatsiji shavorentsa len effekto katar kado, vov penel ke kado si zurales chudno.

Grunden i vår journalistik är trovärdighet och opartiskhet. Sveriges Radio är oberoende i förhållande till politiska, religiösa, ekonomiska, offentliga och privata särintressen.
Har du frågor eller förslag gällande våra webbtjänster?

Kontakta gärna Sveriges Radios supportforum där vi besvarar dina frågor vardagar kl. 9-17.

Du hittar dina sparade avsnitt i menyn under "Min lista".