Du måste aktivera javascript för att sverigesradio.se ska fungera korrekt och för att kunna lyssna på ljud. Har du problem med vår sajt så finns hjälp på http://kundo.se/org/sverigesradio/

په‌ناخوازان و کارتی پێناسه‌ی سویدی

بڵاو کرایه‌وه‌ tisdag 2 oktober 2007 kl 14.35

له‌ سه‌ری ساڵه‌وه‌ بۆ ئه‌و که‌سانه‌ی خه‌ڵکی وڵاتانی‌ترن به‌ڵام بۆیان هه‌یه‌ له‌ سوید بمێننه‌وه‌، وه‌رگرتنی کارتی پیناسه‌یه‌ک که‌ کاری پێبکرێ یه‌کجار دژوار بۆته‌وه‌. هۆیه‌که‌ی ئه‌وه‌یه‌ که‌ شیرکه‌تی خزمه‌ته‌‌کانی سندووق (kassaservice) سه‌ر به‌ دایره‌ی پۆست، به‌ پێی بریارێک، ڕێساکانی خۆی توندوتیژتر کردووه‌.

ئه‌م بڕیاره‌‌ش دوای ئه‌وه‌ بوو که‌ که‌سێک توانیبووی له‌ شیرکه‌تی خزمه‌ته‌‌کانی سندووق (kassaservice) کارتێکی پێناسه‌ی ته‌زویری ده‌ربکا و شیرکه‌ته‌که‌ له‌ سه‌ر ئه‌مه‌ مه‌حکووم بوو. به‌ پێی ڕێسا نوێیه‌کان ته‌نیا خزمه‌ نزیکه‌کانی ئه‌و که‌سه‌ی ده‌یه‌وێ کارتی بۆ ده‌ربچێ ده‌توانن به‌ نیشاندانی‌ پێناسه‌ی سویدی، هه‌ویه‌ی ئه‌و که‌سه‌ بسه‌لمێنن. به‌م شێوه‌یه زۆر که‌س که‌ خزمی وایان له‌ سوید نییه‌ ناتوانن کارتی پێناسه‌ (id-kort) وه‌ربگرن.‌

به‌ڵام سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ Charlotta Malm  به‌ڕێوه‌به‌ری به‌شی زانیارییی Svensk kassaservice به‌ ڕادیۆی نێونه‌ته‌وه‌یی سویدی گوت که‌ له‌ پله‌ی یه‌که‌مدا ده‌بێ گرنگی بدرێته‌ کێشه‌ی هێمنایه‌تی:

مالم گوتی: ئێمه‌ هه‌وڵمان دا بیر له‌ هه‌موو دواهاته‌کانی وه‌ها ئاڵوگۆڕێک له‌ ڕێساکاندا بکه‌ینه‌وه‌ به‌ڵام به‌و ئاکامه‌ گه‌یشتین که‌ گرنگتر له‌ هه‌موو شتێک، دڵنیابوونه‌ له‌ ڕاستبوونی کێیه‌تیی که‌سه‌کان.

شیاوی وه‌بیر هێنانه‌وه‌یه‌ که هه‌ندێ بانک و ئیداره‌ی پۆلیسیش ده‌توانن کارتی پێناسه‌ ده‌رکه‌ن. له‌مناوه‌دا دایره‌ی پۆلیس ته‌نیا بۆ ئه‌و که‌سانه‌ی هاووڵاتیی سویدن ‌ کارتی پێناسه‌ چێده‌کات و بانکه‌کانیش هه‌لومه‌رجی تایبه‌تیی خۆیانیان هه‌یه‌. له‌م ڕوه‌وه‌ شه‌ریکه‌ی خزمه‌ته‌‌کانی سوید ‌(Svensk kassaservice) ده‌بێته‌ ناوه‌ندێک بۆ داخوازی ده‌رکردنی کارتی پێناسه‌ بۆ گشت ئه‌و که‌سانه‌ی هاووڵاتیی سوید نین یا مه‌رجه‌کانی بانکه‌کان نایانگرێته‌وه‌.

گرفتی کارت پێناسه‌ پێنه‌دان،‌ زیاتر ئه‌و که‌سانه‌ ده‌گرێته‌وه‌ که‌ په‌ناخواز بوون و له‌م دواییانه‌دا ئیزنی مانه‌وه‌ له‌ سوید، ئیقامه‌تیان وه‌رگرتووه‌، یا خوێندکارانی بیانی، توێژه‌رانی میوان (gästforskare) و شاروومه‌ندانی وڵاتانی‌ دیکه‌ی یه‌کێتیی ئه‌ورووپا (andra Eu-medborgare) که‌ ده‌یانه‌وێ له‌ سوید کار بکه‌ن. ئه‌و که‌سانه‌ وه‌رگرتنی پێناسه‌ی سویدیان بۆ زه‌حمه‌ت ده‌بێ.

یه‌کێ له‌و که‌سانه‌ی له‌م په‌یوه‌ندییه‌دا گرفتی بۆ هاته‌ پێش ئاریستۆمێنیس مانوراس (Aristomenis Manouras)ه‌ که‌ له‌ ساڵی ١٩٩٤ه‌وه‌ ئیقامه‌تی سویدی بۆ ده‌رچووه‌ و گه‌لێ ساڵ وه‌ک پزیشک له‌ سوید کاری کردووه‌ و کارتی پێناسه‌شی هه‌بووه‌ به‌ڵام کاتێ چوو بۆ تازه‌ کردنه‌وه‌ی کارته‌که‌ی پێیان گوت که‌ وا ده‌بێ خزم و دیوناسێکی که‌ خاوه‌نی کارتی پێناسه‌ی سویدییه‌ (svensk legitimation) بێ و هه‌ویه‌ی ئه‌و بسه‌لمێنێ.

ئه‌و ده‌ڵێ له‌گه‌ڵ یه‌کێ له‌ هاوکارانم چوومه‌ بانک تا کارتی پێناسه‌ی نوێ وه‌ربگرم. کارمه‌ندی بانک پێی گوتم که‌ خزمێکم که‌ هاووڵاتیی سوید بێ ده‌توانێ شاهیدیی له‌ سه‌ر کێیه‌تیی من بدات. پێم گوت هه‌موو خزموکه‌سه‌کانم له‌ یۆنان ده‌ژین و لێره‌ نین. دواتر چوومه‌ لای پۆلیس و سه‌ر له‌ ئاخر ئیداره‌ی پۆست. هیچ کامیان کارتی پێناسه‌یان بۆ ده‌رنه‌کردنم.
هه‌ر ئێستا حوکوومه‌تی سوید ه‌ مه‌به‌ستی دۆزینه‌وه‌ی ڕێگه‌ چاره‌یه‌ک بۆ ئه‌و که‌سانه‌ی ناتوانن کارتی پێناسه‌ وه‌رگرن، لێکۆڵینه‌وه‌یه‌کی ده‌ست پێکردووه‌. ئه‌م لێکۆڵینه‌وه‌یه‌ تا کۆتایی ئه‌مساڵ ده‌خایێنێ و تا ساڵی ٢٠٠٨ ناکرێ چاوه‌ڕێی هیچ ئاڵوگۆڕێک له‌م باره‌وه‌ بیت.

فرێدریک مالم (Fredrik Malm) نوێنه‌ری حیزبی لیبرالی گه‌ل، فۆلک پارتیێت، له‌ په‌رله‌مانی سوید، که‌سێک بوو که‌ له‌ مانگی فێبرواری ئه‌مساڵدا گه‌ڵاڵه‌ی لێپرسینه‌وه‌یه‌کی له‌ وه‌زیر، برده‌ په‌رله‌مان. ئه‌و ده‌ڵێ کاتێ که‌سێک ئیزنی مانه‌وه‌ له‌ سوید ده‌درێته‌ که‌سێک ئه‌وا به‌و مانایه‌یه‌ که‌ ده‌زگای کۆچ، مافی ڕۆنیشتنی ئه‌و که‌سه‌ی قه‌بووڵ کردوه‌. له‌م حاڵه‌ته‌دا ئه‌م که‌سانه‌ ده‌بێ مافیان هه‌بێ کارتی پێناسه‌ی سویدیشیان هه‌بێت.

هه‌رچه‌ند زوربه‌ی ئه‌و که‌سانه‌ی گرفتی نه‌بوونی کارتی پێناسه‌یان هه‌یه‌ ده‌بێ تا ساڵی داهاتوو چاوه‌ڕێ بکه‌ن که‌چی هه‌ندێ جار ڕێگه‌ چاره‌ش بۆ ئه‌م گرفته‌ هه‌یه‌.


 Aristomenis Manouras که ماوه‌یه‌کی زۆر ئه‌و گرفته‌ی هه‌بوو سه‌ره‌نجام بانکه‌که‌ی خۆی که‌ پێشتر دوو میلیۆن کرۆن پاره‌ی پێ به‌ قه‌رز دابوو ڕازی کرد تا کارتێکی پێناسه‌ی بۆ ده‌ربکات.


Charlotta Malm سه‌رۆکی به‌شی زانیاریی شه‌ریکه‌ی خزمه‌ته‌کانی سندووقی سوید Svensk kassaservice له‌مباره‌وه‌ ده‌ڵێ که‌ تا ئه‌و جێیه‌ی بکرێ ئه‌وا هه‌وڵ ده‌درێ ڕێگه‌چاره‌یه‌ک بۆ ئه‌م گرفته‌ بدۆزرێته‌وه‌.

ئه‌و ده‌ڵێ بۆ نموونه کارمه‌ندانی ئه‌و بانکه‌ی مشته‌رییه‌کانی خۆیان ده‌ناسن، یا کارمه‌ندانی ده‌زگای کۆچیش ده‌توانن ببنه‌ شاهیدی که‌سێک که‌ داوای کارتی پێناسه‌ی کردووه‌.

به‌ڵام ئه‌و که‌سانه‌ی ناتوانن که‌سێک بدۆزنه‌وه‌ که‌ کێیه‌تیی وان له‌ لای کاربه‌ده‌ستان بسه‌لمێنێ ده‌بێ تا بڕیارگرتنی حوکوومه‌ت له‌م په‌یوه‌ندییه‌دا هه‌ر چاوه‌ڕی بن. ئه‌وان هه‌روا تووشی گێروکێشه‌ی ڕۆژانه‌ی وه‌ک کڕینی که‌لوپه‌ل و ده‌واو ده‌رمان و کاری بانکی و له‌م چه‌شنه‌ن.

تا ئێستا ته‌نیا چه‌ند که‌سێک که‌ کارتی پێناسه‌ی سویدییان پێنه‌دراوه‌ له‌ سه‌ر ئه‌م کێشه‌یه‌ شکایه‌تی خۆیان بردۆته‌ لای چاوه‌دێری حوکوومه‌ت بۆ کاروباری هه‌ڵاواردن به‌ هۆی جیاوازیی ڕه‌گه‌ز (ombudsmannen mot etnisk diskriminering).

کارتی پاره‌ی نه‌غدی کۆمۆنه‌کان (Kommunala kontantkort) ده‌توانێ کێشه‌ی ئه‌و په‌ناخوازانه‌ی کارتی پێناسه‌یان نییه‌ و ده‌بێ له‌ ماوه‌یه‌کی دیاریکراودا پاره‌ وه‌ربگرن چاره‌ بکات. کۆمۆنی بووتشیرکا (Botkyrka) یه‌که‌مین کۆمۆنه‌ له‌ سویددا که‌ به‌ به‌ڕێوه‌بردنی پرۆژه‌یه‌کی تاقیکاری (pilotprojekt) هه‌م کات و هه‌م پاره‌ بۆ کۆمۆنه‌که‌ی پاشه‌که‌وت ده‌کا. به‌و مانایه‌ که‌ کۆمۆنه‌که‌ ڕیزه‌ حیسابێکی بانکی (bankkonto) به‌ کارتی پاره‌ی نه‌غدی (kontantkort) ده‌کاته‌وه‌.

له‌یف سه‌ینێرێد (Leif Sejnered)‌ سه‌رۆکی ناوندی وه‌رگرتنی په‌ناخوازان‌ (chef för flyktingmottagningen) ده‌ڵێ: ئه‌و په‌ناخوازانه‌ی پاره‌ی فێربوونی خولی هاتنه‌ ناو کۆمه‌ڵگا (introduktionsersättning) ده‌درێتێ ده‌توانن کارتێکی بانکی به‌ ناوی خۆیانه‌وه‌ وه‌رگرن و هه‌ر ئه‌و کارته‌ش دواتر به‌ شێوه‌ی سه‌ربه‌خۆ به‌کار بێنن.

له‌ حاڵی حازردا پاره‌ی یارمه‌تی‌ و قه‌ره‌بووی په‌ناخوازان به‌ شێوه‌ی نامه‌ی پۆستی بۆیان به‌ڕێده‌کرێ چونکه‌ یاسای کاروباری بانکی وا ده‌خوازێ که‌ ئه‌و کاته‌ی پاره‌ له‌‌ دایره‌ی پۆست‌ یا شیرکه‌تی خزمه‌ته‌‌کانی سندووق (kassaservice) وه‌رده‌گیرێ ده‌بێ که‌سه‌که‌ هه‌ویه‌ی پێبێ. به‌ڵام له‌و جێیه‌وه‌ که‌ به‌شیک له‌ په‌ناخوازان خاوه‌نی کارتی پێناسه‌ نین ئه‌وا یارمه‌تیده‌رانیان (handläggarna) ده‌بێ له‌گه‌ڵیان بچنه‌ بانک و هه‌ویه‌یان بسه‌لمێنن تا پاره‌که‌یان بدرێتێ. ئه‌مه‌ یانی سه‌فه‌ر و هاتوچۆی دوورودرێژ. بۆ وێنه‌ بنکه‌ی په‌ناخوازیی کۆمۆنی بووتشیرکا له‌ سلاگستا (Slagsta) یه که‌ هه‌شت کیلۆمه‌تر له‌ ئۆفیسی بانکی تومباوه‌ دووره‌. له‌یف سه‌ینێرێد (Leif Sejnered)‌ سه‌رۆکی ناوندی وه‌رگرتنی په‌ناخوازان‌ (chef för flyktingmottagningen) مه‌زه‌نده‌ی ئه‌وه‌ ده‌کات که‌ له‌ نێوان پازده‌ تا بیست سه‌عاتی کاری له‌ مانگدا به‌س بۆ ئه‌وه‌ ده‌چێ که‌ له‌ گه‌ڵ په‌ناخوازان بچی تا پاره‌که‌یان وه‌رگرن.

nasser.sina@sr.se

بنەمای ڕۆژنامەگەریی ئێمە لەسەر متمانە و بێلایەنییە. ڕادیۆی سوید لە ڕووی سیاسییەوە بێلایەنە. چ لە سیاسەت، ئایین، ئابووری، سوودی گشتی و چ بەرژەوەندیی تایبەتدا
Har du frågor eller förslag gällande våra webbtjänster?

Kontakta gärna Sveriges Radios supportforum där vi besvarar dina frågor vardagar kl. 9-17.

Du hittar dina sparade avsnitt i menyn under "Min lista".