Du måste aktivera javascript för att sverigesradio.se ska fungera korrekt och för att kunna lyssna på ljud. Har du problem med vår sajt så finns hjälp på http://kundo.se/org/sverigesradio/
ئاگاداری! لە ناوچەی کرونوئۆسەن ئاگرێکی بەهێز کەوتۆتەوە

ته‌نگژه‌ی گه‌ڕه‌که‌ په‌ڕاوێزه‌کان به‌رپرس و شاره‌زایان نیگه‌ران ده‌کات

بڵاو کرایه‌وه‌ onsdag 2 september 2009 kl 17.24

ته‌نگژه‌ی نێوان لاوان و پۆلیس له‌م ماوه‌یه‌ی دواییدا گه‌ڕه‌که‌ په‌ڕاوێزه‌کانی شاری مالمیۆ، یۆتۆبۆری و ئوپسالای هێناوه‌ته‌ مێدیاکان. دیارده‌یه‌ک په‌ره‌ی سه‌ندوه‌ و بۆته‌ جێی پرسیاری زۆر لایه‌ن و جگه‌ له‌ سیاسه‌تمه‌داران، شاره‌زایانی بواری  پرسه‌ فه‌رهه‌نگی و کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کان له‌ هۆکاره‌کانی ده‌دوێن.

- یه‌کێک له‌ هاوڕێ نزیکه‌کانم میوانم بوو، ناچار بوم کاتی ڕۆشتنه‌وه‌ی تا وێستگه‌ی پاسه‌که‌ بیگه‌یه‌نم، خۆشم زیاتر هه‌وڵ ئه‌ده‌م له‌ماڵه‌وه‌ بمێنمه‌وه‌ -

- پێ ئه‌چێت لاوانی ئه‌م ناوچه‌یه‌ ده‌یانه‌وێت به‌و هه‌ڵسوکه‌وتانه‌یان په‌یامێک بگه‌یه‌ننه‌ پۆلیس، پۆلیسه‌کانیش به‌ڕاستی بێ تاوان نین، به‌ڵام هه‌ڵبه‌ته‌ لاوانیش -زیاده‌رۆیی له‌  به‌رپه‌رچه‌کانیاندا به‌دی ده‌کرێت.

به‌م شێوه‌یه‌ دانیشتوانی ناوچه‌ی گۆتسونده له‌ شاری ئوپسالا باس له‌ ڕوداوه‌کانی ئه‌م دواییه‌ ده‌که‌ن. ئاگربه‌ردانه‌ ماشێن و پێکدادانی لاوان له‌گه‌ڵ پۆلیسدا له‌ ناوچه‌یه‌دا ته‌نگژه‌ی دووهه‌فته‌یی ناوچه‌ی هیسینگه‌ی شاری  یۆتۆبۆری و ڕووداوه‌کانی پێشوی رۆسه‌نگۆرد له‌ مالمیۆمان وه‌بیر دێنێته‌وه‌.  دیارده‌یه‌ک دووباره‌ده‌بنه‌وه‌ و گه‌رچه‌نده‌  له‌ چه‌ند شارێکی جیاوازدا رووده‌ده‌ن به‌ڵام شیوازی ده‌ربڕینی ناڕه‌زاییه‌کان لێک ده‌چن هه‌روه‌ک چۆن ئه‌و ناوچانه‌ی ئه‌و ڕووداوانه‌ی تیا سه‌رهه‌ڵده‌ده‌ن خاڵی هاوبه‌شیان زۆره‌. که‌واته‌ هۆکار چییه‌ و بۆ له‌و ناوچانه‌دا؟

 - من پێم وایه‌ ئه‌و ڕوداوانه‌ بێشک هۆکاره‌که‌ی ئه‌وه‌یه‌ که‌ ئه‌ولاوانه‌ هه‌ست به‌ په‌ڕاوێزی ده‌که‌ن وهه‌ست ناکه‌ن له‌ کۆمه‌ڵدا ڕێ و شوێنی دیاریان هه‌یه‌، ئه‌مه‌ -جگه‌ له‌وه‌ی که‌ زۆریان هه‌ست ده‌که‌ن ڕێزیان لێناگیرێت و به‌ پێی پێویست پێشوازیان لێناکرێت.

 ئینگه‌ر ئاشین له‌ سه‌رۆکایه‌تی یه‌کیه‌تی لاوانه‌وه‌ ئاماژه‌ به‌ هۆکارێکی تری ئه‌م ڕوداوانه‌ ده‌کات و ده‌ڵێت زۆربه‌ی ئه‌و لاوانه‌ش که‌ وا بێزارن ئه‌و که‌سانه‌ن که‌ له‌ ناوچه‌ی وادا ده‌ژین که‌ وه‌ک ناوچه‌ی پر له‌ کیشه‌ی کۆمه‌ڵایه‌تی پێناسه‌ ده‌کرێن و ناوزڕاون، لاوانی ئه‌و ناوچانه‌ گه‌ر خۆشیان شانازی به‌ شوێنی ژیانیانه‌وه‌ بکه‌ن و خراپ نه‌یبینن ئه‌وا پێشوه‌خته‌ مۆرکی خراپیان له‌لایه‌ن کۆمه‌ڵگه‌وه‌ لێدراوه‌. 

قسه‌کانی ئینگه‌ر ئاشین ئاماژه‌یه‌ به‌ نایه‌کسانی کۆمه‌ڵایه‌تی و په‌ڕاوێزی هه‌روه‌ها که‌موکوڕی له‌ پرۆسه‌ی هاوگونجیدا وه‌ک هۆکاری توڕه‌یی و ناره‌زایی ئه‌و لاوانه‌ ده‌کات، به‌ڵام هه‌ندێک پێیان وایه‌ که‌ هۆکاری تریش هه‌ن بۆ نموونه‌ لاوانێک هه‌ن که‌ ته‌نها به‌ ئامانجی ئاژاوه‌ نانه‌وه‌ هانی ئه‌و ڕوداوانه‌ ئه‌ده‌ن. 

وه‌زیری هاوگونجی نیامکۆ سابوونی ده‌ڵێت که‌سانێک هه‌ن که‌ خراپ که‌ڵک له‌ لاوان وه‌رده‌گرن و هانیان ئه‌ده‌ن که‌ ئاگر به‌رده‌نه‌ سه‌یاره‌ چونکه‌ ده‌زانن که‌ چه‌نده‌ ئاسانه‌ ته‌له‌فۆن بۆ پۆلیس بکرێت که‌ پۆلیسیش دێته‌ شوێنی ڕووداوه‌که‌ به‌رده‌باران ده‌کرێن.

سابونی هه‌روه‌ها ئاماژه‌ به‌وه‌ ده‌کات که‌ ژماره‌یه‌کی زۆر لاوان هه‌ن که‌ له‌وشوێنه‌ په‌ڕوێز به‌ کێسانه‌دا ده‌ژین به‌ڵام نه‌ سه‌یاره‌ ده‌سوتێنن و نه‌ ئاژاوه‌ ده‌نێنه‌وه‌، ئه‌و ده‌ڵێت ئه‌و لاوانه‌ی ئه‌و کارانه‌ ده‌که‌ن نوێنه‌ری لاوانی ئه‌و ناوچانه‌ و کێشه‌کانیان ناکه‌ن،  سابونی نموونه‌ی ئه‌وه‌ دێنێته‌وه‌ که‌ ئه‌و لاوه‌ 14 ساڵانانه‌ خۆشیان نازانن بۆ ئه‌و ئاژاوانه‌ ده‌نێنه‌وه‌ کاتێک لێیان ده‌پرسن بۆ وا ده‌که‌ن ده‌ڵێن شوێنی تایبه‌ت به‌ لاوانمان نییه‌ واتا کۆمه‌ڵگه پشتگوێێ خستوون ئه‌مه‌ له‌ کاتێکدایه‌ که‌ به‌تایبه‌ت له‌و ناوچانه‌دا هه‌وڵی باش دراون بۆ شوێنی تایبه‌ت به‌ لاوان هه‌یه‌. 

له‌ روانگه‌ی قسه‌کانی وه‌زیری هاوگونجی نیامکۆ سابونیه‌وه‌ پرسیرێک دێته‌ پێش ئایا هۆکاری ئه‌و ته‌نگژه‌ و ئاژاوانه‌ نایه‌کسانی کۆمه‌ڵایه‌تیه‌ یاخود حه‌زی کاتی چه‌ند لاوێکه‌ که‌ ئاره‌زووی ئاژاوه‌ نانه‌وه‌ ده‌که‌ن؟

من پێموایه‌ هۆکاری کێشه‌که‌ تێکه‌ڵێکه‌ له‌و پاڵنه‌رانه‌، هه‌ندێک لاوان چالاکی سیاسین که‌ به‌مه‌به‌ست هه‌ندێک جار له‌ شوێنی تره‌وه‌ دێن تا په‌یامی خۆیان له‌و ڕێگه‌یه‌وه‌ بگه‌یه‌نن، هه‌ندێکیش هه‌ن که‌ ته‌نها دوای قه‌ره‌باڵه‌غی ئه‌که‌ون هۆکاریش بێکاری و بێزاریی و نه‌بونی کاری تره‌ ناچار به‌شداری له‌م ئاژاوانه‌دا ده‌که‌ن. ‌ به‌ڵام ئه‌بێت ئه‌وه‌ش بزانین که‌ ته‌نها ژماره‌یه‌کی که‌م له‌لاوان پێیان وایه‌ که‌ ئه‌م جۆره‌ ئاژاوه‌ و شیوازه‌ ناڕه‌زایی ده‌ربڕینانه‌ ئاساییه‌، واتا زۆرینه‌ی لاوان پییان وایه‌ ئه‌م جۆره‌ کارانه‌ نائاسایین و هه‌ڵه‌ن به‌ڕای ئه‌ندامی سه‌رۆکایه‌تی یه‌کیه‌تی لاوان ‌ئینگه‌ر ئاشین 

ئه‌و جۆره‌ ته‌نگژانه‌ له‌ چه‌ند شارێکی سویدا دوباره‌ ده‌بنه‌وه‌ له‌و شوێنانه‌دا روده‌ده‌ن که‌ خاڵی هاوبه‌شیان زۆره‌ بۆنمه‌نه‌ ئه‌و شوێنانه‌ی که‌ به‌ ژماره‌ی زۆری بیانیان واته‌ که‌سانی به‌ ڕه‌گه‌ز ناسویدی زۆرن و کێشه‌ی بێ جێی و بێکاری تێیاندا به‌ربڵاوه‌، واتا ئه‌و روداوانه‌ هه‌ڵقوڵاوی که‌مو کورتی و کێشه‌ی کۆمه‌ڵایه‌تی چه‌ند ساڵه‌ن.   

ئه‌وه‌ی که‌ له‌ماوه‌ی ئه‌م چه‌ند پانزه‌ بیست ساڵه‌ی رابوردودودا له‌ ناوچه‌ی ئه‌و ڕوداوانه‌دا ڕویانداوه‌ قوڵبونه‌وه‌ی جیاوزی نێوان ئاستی ئابووری گروپه‌کانی کۆمه‌ڵه‌، هه‌ژاری په‌ره‌ی سه‌ندوه‌ و پرۆسه‌ی هاوگونجی به‌ پێی پێویست نه‌ چۆته‌ پێش،  

ڕۆگه‌ر ئه‌نده‌رشۆن پرۆفێسۆری بواری جوگرافیایی فه‌رهه‌نگی له‌ زانکۆی ئوپسالا ده‌ڵێت گه‌ر باری ئابووری ئه‌و ناوچانه‌ له‌گه‌ڵ سه‌ره‌تای نه‌وه‌ده‌کاندا به‌راورد بکه‌ین ده‌نبینین ئاستی موچه‌ به‌ شیوه‌یه‌کی به‌رچاو دابه‌زیوه‌. به‌ڵام جگه‌ له‌ هه‌ژاربوونی ئه‌و ناوچانه‌ هۆکاری تریش هه‌ن بۆ نموونه‌ پێشتر کۆمۆنه‌کان پشتگیری داراییان له‌لایه‌ن حوکوومه‌ته‌وه‌ بۆ بیناکردنی خانوو باشتر بوو. 

بۆ نموونه‌ ئه‌نده‌رشۆن ده‌ڵێت بیناکردن له‌و ناوچانه‌ی که‌ نرخی زه‌وی تێیاندا گرانه‌ و له‌لایه‌نی کۆمه‌ڵایه‌تیییه‌وه‌ خوازراون، به‌ڵام ئێستا ئه‌و یارمه‌تییه‌ داراییه‌ نه‌ماون. واتا که‌مکردنه‌وه‌ی جیاوزی کۆمه‌ڵایه‌تی له‌ ڕیی بیناکردن و فرسه‌تدانی ژیان له‌ شوێنه‌ خوازراو و هێمنه‌کاندا که‌م بۆته‌وه‌. ئه‌مه‌ له‌کاتێکدایه‌ تا دێت ئه‌و ناوچانه‌ی که‌ بیانیان زۆره‌ و به‌ زۆری کێشه‌ کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کانی ناسراون زیاتر په‌ڕوێز ده‌که‌ون و ناویان ده‌زڕێت، به‌شێوه‌یه‌ک که‌ خه‌ڵکی ئاماده‌نین له‌و شوێنانه‌دا بژین و ئه‌ویشی توانای هه‌یه‌ جێیان ده‌ههێڵێت.

 - ئه‌مه‌ش بۆخۆی پرۆسه‌ی هاوگونجی خراپتر ده‌کات و خه‌ڵکی ئه‌و شوێنانه‌ زیاتر بێزارده‌کات وهه‌ست به‌ دابڕانی زیاتر ده‌که‌ن، ئه‌مه‌ش به‌ گێژه‌نگێک ته‌واو ده‌بێت که‌ له‌ داهاتووی دووردا  کاری خراپی لێ ده‌که‌وێته‌وه‌. 

ئه‌ی چاره‌ چییه‌؟ 

‌ به‌ڕای  پرۆفێسۆری بواری جوگرافیایی فه‌رهه‌نگی ڕۆگه‌ر ئه‌نده‌رشۆن ئه‌وه‌ ئه‌رکی سه‌رشانی سیاسه‌تمه‌دارانه‌ که‌ زانیاری زیاتر سه‌باره‌ت به‌و ناوچانه‌ کۆبکه‌نه‌وه‌ و لێیان تێبگه‌ن هه‌روه‌ها بۆ نموونه  پلان بۆ بیناکردنی ئه‌و شارانه‌ به‌شێوه‌یه‌ک دابرێژرێت که‌ به‌ر له‌ په‌ڕاوێز بوون بگرێت. 

به‌ڵێ سیاسه‌تمه‌داران ئه‌رکی ئه‌وه‌یان له‌سه‌ر سانه‌ که‌ بواری خوێندن  و شوێنی چالاکی بۆ لاوان بڕه‌خسێنن و بواری کاریان بۆ بسازێنێت به‌ڵام وه‌زیری هاوگونجی نیامکۆ سابونی ده‌ڵێت چاره‌سه‌ر ته‌نها لای سیاسه‌تمه‌داران نییه‌ به‌ڵکه‌ به‌شیکی چاره‌سه‌ری ئه‌و کێشانه‌ ئه‌که‌وێته‌ سه‌رشانی دایک و باوکان به‌ په‌روه‌رده‌کردنێکی دروستی منداڵه‌کانیان. 

- ڕاسته‌ دایک و باوک ڕۆڵێکی گرنگ له‌ په‌روه‌رد و ژیانی منداڵدا ده‌بینن به‌ڵام زۆربه‌ی کات له‌و ناوچه‌ په‌ڕوێزانه‌دا که‌سانی به‌رپرس له‌و لاوانه‌ له‌ دایک و باوک و که‌س و کاریان ئه‌وانیش خۆیان هه‌ژارن و له‌ په‌ڕوێزیدا و بێکارن هه‌ربۆیه‌ ڕه‌نگه‌ نه‌توانن ببنه ئه‌و ‌نموونه‌ سه‌رکه‌وتووه‌ی که‌ ئه‌ ولاوانه‌ بتوانن چاویان لێ بکه‌ن.

بنەمای ڕۆژنامەگەریی ئێمە لەسەر متمانە و بێلایەنییە. ڕادیۆی سوید لە ڕووی سیاسییەوە بێلایەنە. چ لە سیاسەت، ئایین، ئابووری، سوودی گشتی و چ بەرژەوەندیی تایبەتدا
Har du frågor eller förslag gällande våra webbtjänster?

Kontakta gärna Sveriges Radios supportforum där vi besvarar dina frågor vardagar kl. 9-17.

Du hittar dina sparade avsnitt i menyn under "Min lista".