Du måste aktivera javascript för att sverigesradio.se ska fungera korrekt och för att kunna lyssna på ljud. Har du problem med vår sajt så finns hjälp på http://kundo.se/org/sverigesradio/

وه‌زیرانی ده‌ره‌وه‌ی یه‌کیه‌تیی ئورووپا له‌ سوێد کۆده‌بنه‌وه‌

بڵاو کرایه‌وه‌ torsdag 3 september 2009 kl 15.54
وه‌زیری ده‌ره‌وه‌ کارل بیلد

که‌ وه‌زیرانی ده‌ره‌وه‌ی هه‌ر 27 وڵاته‌ ئه‌ندامه‌که‌ی یه‌کیه‌تیی ئه‌ورووپا ڕۆژی هه‌ینیی داهاتوو بۆ دووڕۆژ له‌ ستۆکهۆڵم کۆده‌بنه‌وه‌، دوو ناکۆکیی هه‌ره‌ گه‌وره‌ی دنیا سه‌رلیستی ڕۆژه‌ڤی کاره‌کان ده‌گرن. له‌م دووانه‌ به‌ لاوه‌ تاکوو ئه‌مڕۆ دیار نه‌که‌وتووه‌ کامانه‌ پرس ده‌درێنه‌ به‌ر باسوخواسه‌وه‌.

سا ئه‌گه‌ر له‌ دیتگه‌ی نه‌ریته‌وه‌ سه‌رنج بنێرین، ئه‌م کۆبوونه‌وه‌یه‌ خۆ له‌وانی دی جیا ده‌کانته‌وه‌. ئه‌مه‌ی هه‌ینی بڕیار وایه‌ له‌وانی دی هێمنتر بێت و خاڵی دیارکراوی بۆ لێوه‌دوانی که‌متر بێت. وه‌زیرانی ده‌ره‌وه‌ی یه‌کیه‌تییه‌که‌ بێ فشاری ده‌ره‌کی به‌ ڕێوه‌ ده‌برێت و بیروبۆچوونی وڵاتنای له‌مه‌ڕ پرسی گه‌وره‌ی نێوده‌وڵه‌تیی لێدا ئاڵووێر ده‌کرێت. گونیلله‌ هێرۆلف Gunilla Herolf لێوه‌کۆڵی سه‌ر به‌ ئینستیتوته‌ سوێدییه‌که‌ی لێوه‌کۆڵینی ئاشتیی نێونه‌ته‌وه‌ییه که‌ به‌ سیپری ناو نراوه‌. ‌

هێرۆلف ده‌ڵێت له‌م کۆبوونه‌وه‌یه‌دا بوار ده‌ڕه‌خسیت که‌ شانده‌کان لابه‌لا و دووبه‌دوو بدوێن. اکری وایش پیویست ناکات ئه‌جندای خۆی ئاشکرا بکات یان دوای ئه‌وه‌ ڕاوبۆچوونی خۆی ده‌رببڕێت، به‌ڵکه‌ کاتی خۆیان بۆ ڕه‌واندنه‌وه‌ی کێشه‌کان ته‌رخان بکه‌ن و ئه‌و پرسانه‌ بخاته‌ ڕوو که‌ له‌ بارودۆخه دیاریکراوه‌که‌دا بایه‌خی ده‌بات.  

سا وه‌زیری ده‌ره‌وه‌ی سوێد کارل بیلت هه‌ینیی داهاتوو پێشوازیی 26 هاوشانی خۆی ده‌کات و له‌ موزه‌خانه‌ی(مودێرنه‌ مووزیێت) به‌ خێریان ده‌هێنێت. ئه‌مه‌یش له‌ وڵاتانی یه‌کیه‌تییه‌که‌دا به‌ نه‌ریت گیراوه‌ و بۆ 1974 ده‌گه‌ڕێته‌وه‌، کاتێک سه‌رۆکه‌ ئه‌ڵمانییه‌که‌ی ئه‌وسای یه‌کیه‌تییه‌که‌ کۆبوونه‌وه‌ی له‌ کۆشکێک له‌ گوندی گیومنیش Gymnich ساز دا؛ ئه‌مه‌ ڕاوێژکاری وه‌زاره‌تی ده‌ره‌وه‌ یووناس ڤێندێل ده‌یڵێت.

ڤێندێل ده‌ڵێت بیرمان برووه‌ که‌ وه‌زیران،‌ به‌ر به‌ ئاگره‌گڕه‌ی ئاگردان، دوای پیاڵه‌یه‌ک کۆنیان یان دووان، له‌ دره‌نگی ئێواره‌ی ڕوو له‌ شه‌و کۆڕ بگرن و باس له‌و پرسانه‌ هاوبه‌شانه‌ بکه‌ن که‌ به‌ به‌رمانه‌وه‌ن. ئه‌م وێنه‌یه‌ی ئاگردانیش هێشتا ماوه‌ و له‌ سه‌رده‌م دانه‌بڕاوه‌، به‌ لای که‌مه‌وه‌ وه‌ک وێنه‌یه‌کی هۆشه‌کی زه‌ینی وه‌زیره‌کاندا، ئه‌گه‌رچی ئێستا ئیتر گیومنیش بووه‌ به‌ ده‌ستگه‌یه‌کی گه‌وره‌ و 100 تا 150 شاندی لێ به‌شدار ده‌بێت و 300 ڕۆژنامه‌نووسێکیش ڕووی لێ ده‌نێت، که‌ چاوه‌ڕێ ده‌کرێت بایه‌خی ته‌واو به‌م بۆنه‌یه‌ بده‌ن. به‌ڵام نموونه‌ بنه‌ڕه‌تییه‌که‌، واته‌ ڕۆژی هه‌ینیی ڕو له‌ کۆتایی هه‌فته‌ و هه‌لومه‌رجی وه‌رکشاوه‌ی لێوه‌دوان، ئه‌مانه‌ هێشتا ماون.

دووی ئه‌و بابه‌تانه‌ی بڕیاره‌ وه‌زیرانیان له‌ باره‌وه‌ بدوێن، زووتر بڕیار درابوون. له‌و نامه‌یه‌ی که‌ وه‌زیری ده‌ره‌وه‌ی سوێد کارل بیلت هاوکاره‌ ئه‌ورووپییه‌کانی خۆی پێ بانگه‌شه‌ی کۆبوونه‌وه‌که‌ کردوون، ئاماژه‌ دراوه‌ که‌ پرسی ئه‌فگانستا نو خۆرهه‌ڵاتی ناوین ده‌درێنه‌ به‌ر باس لێدوانه‌وه‌. ئه‌گینا ڕؤژه‌ڤه‌ی کاره‌کانی ئاواڵه‌ هێشتووه‌ته‌وه‌. گونیلله‌ هێرۆلفی ئینستیتوتی سیپری دڵنیایه‌ که‌ سێ پرسی سه‌ره‌کی له‌و کۆبوونه‌وانه‌دا باس ده‌کرێن.

هێرۆلفی ده‌ڵیت ئه‌فگانستان یه‌کێکیانه‌، که‌ بارودۆخه‌که‌ی به‌ ده‌م ڕه‌وتی ڕؤژگاروه‌ ئاڵۆزتر بووه‌ و ئیتر کاتی ئه‌وه‌ی هاتووه‌ یه‌کیه‌تیی ئه‌ورووپا ڕێبازی خۆی له‌ باره‌وه‌ دیاری بکات، که‌ هاوکاریی کامه‌ لایه‌نی ئه‌و وڵاته‌ بکات، چی له‌و جۆره‌ هاوکارییه‌دا به‌ کار ببات. کێشه‌ی خۆرهه‌ڵاتی ناوینیش، به‌ نشینگه‌ ئیسرائیلییه‌کانیشه‌وه باس ده‌کرێن، که‌ له‌میاندا ئاڵۆزییه‌کی تر که‌وتووه‌ته‌ به‌تایبه‌ت که‌ ئیسرائیل بڕیاری دا به‌رپه‌رچی توندی وتاره‌که‌ی ڕۆژنامه‌ی ئافتۆن بلادێتی سوێد بداته‌وه‌. سێیه‌می گه‌وره‌یشیان ئێرانه‌. به‌م ئاوایه‌ سێ پرسی گه‌وره‌ به‌ به‌ر وه‌زیرانی ده‌ره‌وه‌ی یه‌کیه‌تیی ئه‌ورووپاوه‌یه‌، که‌ کاتێکی زۆری ئه‌و دوو ڕؤژه‌ ده‌گرن که‌ کۆبوونه‌وه‌کانیان لێدا به‌ ڕێوه‌ ده‌چێت. دیاری پرسی به‌رفراوانبوونه‌وه‌ی یه‌کیه‌تییه‌کیش به‌شی خۆی کاتی بۆ ته‌رخان دکه‌رێت، گونیلله‌ هێرۆلفی ده‌ڵێت

به‌ست به‌م پرسی به‌رینکردنه‌وه‌ی یه‌کیه‌تیی ئه‌ورووپاوه‌، که‌ هه‌ر له‌ 2001 ـه‌که‌وه‌ سوێدی، که‌ ئه‌وسایش سه‌رۆکی یه‌کیه‌تییه‌که‌ بوو، پێی ناسراوه‌ته‌وه‌، جا وه‌زیرانی ده‌ره‌وه‌ی وڵاته‌ ناوزه‌ده‌کان، کرواتیا و مه‌کێدۆنیا و تورکیایش له‌ کۆبوونه‌وه‌کانی ڕۆژی شه‌ممه‌ی داهاتوودا بشدار ده‌بن. ده‌مێنێته‌وه‌ ده‌ربکه‌وێت که‌ بۆ پێشخستنی ئه‌م پرسه‌ سوێد چی پێ ده‌کرێت؛ سوێدێکی بچکۆله‌ له‌ چاو سیاسه‌ته‌ گه‌وره‌که‌ی یه‌کیه‌تیی ئه‌ورووپادا، ئاخۆ ده‌توانێت جێپه‌نجه‌ی خۆی جێ بهێڵیت، به‌تایبه‌ت که‌ له‌م چه‌ند مانگه‌دا جێی ڕانه‌ی هه‌موو یه‌کیه‌تییه‌کی پێ بڕاوه‌. گونیلله‌ هێرۆلفی ئینستیتیوتی سیپری، سه‌رله‌نوێ:

گه‌لێکی هوله‌کانی سوێد له‌ودا کۆ ده‌بێته‌وه‌ که‌ به‌و پێیانه‌ ڕابه‌رێکی باشی لێ هه‌ڵبکوێت، که‌ دیاری بخات ولاتێکی بچووک ده‌شێت ڕابه‌رێکی باش بێت. به‌ ڕاگه‌یه‌نراو و ده‌ربڕینه‌ سوێدییه‌کانیشه‌و دیاره‌ که‌ سوێد ده‌یه‌وێت خۆ له‌ پرسی وا بدات، ئه‌و پرسانه‌ی به‌ کاریگه‌ریی یه‌کیه‌تییه‌وه‌ به‌ستن و که‌ پێیانه‌وه‌ دیاره‌ که‌ یه‌کیه‌تیی ئه‌ورووپا نه‌یتوانییه‌وه‌ چاره‌یان بکات. گونیلله‌ هێرۆلف وا ده‌ڵێت و لای وایه‌ که له‌م کۆبوونه‌وانه و له‌ ماوه‌ی ته‌واوی سه‌رۆکایه‌تییه‌که‌ی سوێیدا هه‌وڵی ته‌واو ده‌درێت یه‌کیه‌تییه‌که‌ بۆ ئه‌رکی جۆراوجۆر ئاماده‌ بکرێت.

نه‌ریت وایه‌ که‌ ئه‌م کۆبوونه‌وانه‌ی به‌ ناو گیومنیش، له‌ ناوچه‌یه‌کی تاکوو ئاستێک بچووکدا ساز ده‌کرێن، به‌ڵام ئه‌م جاره‌یان له‌ ناوجه‌رگه‌ی ستۆکهۆلمدا به‌ ڕێوه‌ ده‌چێت، ئه‌گه‌رچی وه‌زاره‌تی ده‌ره‌وه‌ جه‌ختی ده‌کاته‌وه‌ که‌ موزه‌خانه‌ی ـ مودێرنه‌ مووزییێت ـ که‌ کۆبوونه‌وه‌کانی لێدا ده‌به‌سترێن، له‌ دوورگه‌یه‌کدا هه‌ڵکه‌وتووه‌ ـ خێپس هۆڵمن ـ که‌ خۆی له‌ خۆیدا ناوچه‌یه‌کی دوور له‌ هه‌راوهوریای ئاپۆڕه‌ی خه‌ڵکییه‌.

به‌ڵام ئه‌م کاره‌ بواری هه‌م دانیشتووانی ستۆکهۆڵم و هه‌م گه‌شته‌وه‌رانی شاره‌که‌ که‌م ده‌کات، که‌ مووزه‌خانه‌ مۆدێرنه‌که‌ی و مووزه‌خانه‌ی ساختمانسازییه‌که‌ی ئارشیتێکت مووزییێت ـ که‌ دیوار به‌ دیوارن، به‌ تایبه‌ت مۆدێرنه‌که‌یان تا هه‌شتی ئه‌م مانگه‌ داده‌خرێن. مارییا مووبێری گوته‌بێژی مووزه‌خانه‌ مۆدێرنه‌که‌ی ستۆکهۆڵمه‌ ـ مۆدێرنه‌ موزییێت ـ که‌ ئه‌م کاره‌ی به‌ لاوه‌ هه‌م خۆش و هه‌م تاڵه‌

به‌ لای مووبێرییه‌وه‌ ئه‌ک کاره‌ کاریگه‌ریی دوو سه‌ره‌ی هه‌یه‌ و چونکه‌ ده‌بێت ده‌رگه‌ی مووزه‌خانه‌که‌ له‌ ڕووی خه‌ڵکدا دابخه‌ن که‌ مووزه‌خانه‌که‌ له‌ پێناویاندا هه‌یه‌. مووزه‌که‌ ده‌ستگه‌یه‌کی سه‌ر به‌ دوڵه‌ته‌ و ڕێی ناڕه‌زاییان نییه‌. به‌ڵام له‌ لایه‌کی تره‌وه‌ پێی خۆشه‌ که‌ ئه‌م کۆبوونه‌وانه‌ له‌ موزه‌که‌دا به‌ ڕێوه‌ ده‌برێن و له‌و ڕێیه‌وه‌ خه‌ڵکێکی زۆر ئاشنای ده‌بن، به‌ لای که‌مه‌وه‌ خه‌ڵکی ڕۆژنامه‌گه‌ر. له‌و باوه‌ڕه‌یشدایه‌ کارل بیلت موزه‌که‌ی به‌ شوێنی کۆبوونه‌وه‌کان به‌و هۆیه‌وه‌ هه‌ڵبژاردووه‌ که‌ مووزه‌که‌ خۆی جێیه‌کی خۆشه‌ که‌ لێیدا بیت و که‌شوهه‌وایه‌کی داهێنه‌رانه‌ی هه‌یه‌ به‌ دووری نازانێت کفتوگۆکان ببوژێنێته‌وه‌.  

بنەمای ڕۆژنامەگەریی ئێمە لەسەر متمانە و بێلایەنییە. ڕادیۆی سوید لە ڕووی سیاسییەوە بێلایەنە. چ لە سیاسەت، ئایین، ئابووری، سوودی گشتی و چ بەرژەوەندیی تایبەتدا
Har du frågor eller förslag gällande våra webbtjänster?

Kontakta gärna Sveriges Radios supportforum där vi besvarar dina frågor vardagar kl. 9-17.

Du hittar dina sparade avsnitt i menyn under "Min lista".