Du måste aktivera javascript för att sverigesradio.se ska fungera korrekt och för att kunna lyssna på ljud. Har du problem med vår sajt så finns hjälp på http://kundo.se/org/sverigesradio/

ورده‌کاریی کۆکوتانی مانگی داهاتووی هاووڵاتیان، دژی په‌تای به‌راز

بڵاو کرایه‌وه‌ tisdag 8 september 2009 kl 15.45

له‌ کۆتایی ئه‌و مانگه‌دا یه‌که‌م به‌شی ڤاکسینی دژی په‌تای به‌راز ده‌گاته‌ سوید، هه‌رچه‌ند په‌تاکه‌ به‌ پێچه‌وانه‌ی ئه‌وه‌ی چاوه‌ڕوان ده‌کرا له‌ به‌شی خوارووی گۆی زه‌وی، زۆر په‌خش نه‌بۆوه‌ و زیانێکی وای به‌دوادا نه‌هات‌، که‌چی ئه‌مه‌ش نه‌بۆته‌ هۆی ئه‌وه‌ی خه‌ڵک خۆ ڤاکسین نه‌کات. ڕادیۆی نێونه‌ته‌وه‌یی سوید له‌گه‌ ئاننیکا لیندێ، په‌تاناسی ئه‌نستیتووتی به‌رگری له‌ گیره‌وه‌یی (Smittskyddsinstitutet) وتووێژی کردووه‌.

هه‌رچه‌ند یه‌که‌م ڕێژه‌ی نه‌خۆشان زۆر نه‌بوو به‌ڵام له‌وانه‌یه‌ دووه‌م ڕێژه‌، یه‌کجار زۆرتر بێت. ئه‌ویش له‌ وه‌رزی به‌هاردا و پاییزی داهاتوودا. ئه‌و شه‌پۆله‌ نه‌خۆشییه‌ بێت و له‌ مانگی فیبرواری و مارسدا بێت، ئه‌وا زۆر کاریگه‌ر نابێت چونکه‌ ئێمه‌ ئه‌و ده‌م خۆمان کوتاوه‌.

مه‌زه‌ندی ئه‌وه‌ ده‌کرێ که‌ بۆ نموونه‌ له‌ نیوزیله‌ند، یازده‌ له‌ سه‌دی خه‌ڵک له‌ یه‌که‌م هه‌ڵمه‌تی په‌تاکه‌دا تووش بووبن، واتا زۆر له‌و ڕێژه‌یه‌ی چاوه‌ڕوان ده‌کرا، که‌متر. به‌محاڵه‌وه‌ پسپۆڕان، مه‌ترسیی هه‌ڵمه‌تێکی نوێ‌ی ئه‌م نه‌خۆشییه‌، به‌ دوور نازانن.

ڤاکسینه‌که‌ که‌ بۆ لانی که‌م ساڵێک به‌رگری له‌ گرتنه‌وه‌ی نه‌خۆشییه‌که‌‌ ده‌کا و له‌ سه‌ره‌تای مانگی ده‌، ئۆکتۆبردا و له‌ کاتێکدا ده‌گاته‌ سوید که‌ ڕه‌ه‌نگه‌ هێشتا به‌رپرسانی ته‌ندروستیی پێڕانه‌گه‌یشتبن په‌سندی ده‌رمانه‌که‌ له‌ ده‌زگای داووده‌رمانی سوید (lekemedelsverket) و یه‌کێتیی ئه‌ورووپا وه‌ربگرن.

بۆ که‌مکردنه‌وه‌ی ڕاده‌ی په‌خشبوونه‌وه‌ی نه‌خۆشییه‌که‌ ده‌بێ هه‌موو جه‌ماوه‌ری سوید، ڤاکسین بکرێت. ئه‌گه‌ر ئه‌و به‌رنامانه‌ی بۆ ئه‌م ئامانجه‌ له‌ بیر چاو گیراون ‌باش بچنه‌ پێش ئه‌وا له‌ هه‌فته‌ی یه‌که‌می مانگی ئۆکتۆبردا به‌شیك له‌ کارمه‌ندانی به‌شی نه‌خۆشه‌وانی (vårdpersonal) و ئه‌و گرووپانه‌ زیاتر له‌ بازنه‌ی مه‌ترسیدان (riskgrupper)، دژی په‌تاکه‌ ده‌کوترێن.

ئاندێرش تێگنێل (Anders Tegnell) سه‌رۆکبه‌شی ئه‌نجومه‌نی به‌ڕێوه‌به‌ریی کاروباری کۆمه‌ڵایه‌تی (Socialstyrelsen) ده‌ڵێ ئه‌و گرووپانه‌ی له‌ بازنه‌ی مه‌ترسیی گرتنه‌وه‌دان، ژنانی دووگیان، نه‌خۆشانی دڵ و ده‌مار و ئه‌وانه‌ی‌ ده‌ردیان کارییه‌، نه‌خۆشانی ئه‌یدز یا ئێچ ئای ڤی، که‌سانی زۆر قه‌ڵه‌و، هه‌روه‌ها سستئه‌ندام و ئیفلیج، زووتر ده‌کوترێن. پاش ئه‌وه‌ی ئه‌و گرووپانه‌ی له‌ بازنه‌ی مه‌ترسیی گرتنه‌وه‌دان کوتران، هاووڵاتیانی دیکه‌ی سویدیش دژی نه‌خۆشییه‌که‌ ده‌کوترێن. چاوه‌ڕێی ئه‌مه‌ ده‌کرێت که‌ له‌ کۆتایی مانگی نۆڤه‌مبه‌ردا نیوه‌ی خه‌ڵکی سوید ڤاکسین کرابێن و ئه‌و کات ڕێژه‌ی تووشبوونی خه‌ڵکیش به‌ په‌تاکه‌ که‌م ده‌بێته‌وه‌. به‌ڵام وه‌ک په‌تایه‌کی به‌ربه‌تاک (pandemin) هه‌ر ده‌مێنێته‌وه‌.

به‌رپرسانی ته‌ندروستی سوید ده‌ڵێن ئه‌م ئه‌نفلۆنزایه‌ هاتووه‌ تا جێگیر بێت، ڕه‌نگه‌ له‌ سوید نا به‌ڵام له‌ جیهاندا به‌ گشتی. ئه‌ویش به‌ بێ گومان بۆ ده‌ ساڵان. له‌مناوه‌دا زۆر که‌سیش به‌ توندی ده‌یگرنه‌وه‌ به‌ڵام ئاواتی ئه‌مه‌ ده‌خوازرێ‌ به‌و به‌رنامانه‌ی له‌ به‌رچاو گیراوه‌، مه‌ترسیی نه‌خۆشکه‌وتنه‌که‌ له‌ سوید که‌م کرێته‌وه‌.

که‌سانی ناو بازنه‌ی مه‌ترسیی گرتنه‌وه‌ی په‌تا‌که‌، به‌ شێوه‌یه‌کی جیدی هه‌ڕه‌شه‌ی نه‌خۆشبوونیان له‌ سه‌ره‌. ته‌نیا ٢٠ تا ٣٠ له‌ده‌سی ئه‌وانه‌ی تا ئێستا له‌ به‌ر ئه‌م نه‌خۆشییه‌ گیانی خۆیان له‌ ده‌ست داوه‌، له‌ بازنه‌ی مه‌ترسیدا نه‌بوون.

که‌چی له‌مناوه‌دا هه‌ندێ که‌س ناکوترێن: ئه‌وانه‌ی بۆ نموونه‌ به‌رامبه‌ر به‌ هێلکه‌ هه‌ستیارن، یا خود منداڵانی ژێر سێ ساڵ. دیاره‌ منداڵانی خوار شه‌ش مانگ به‌ هیچ جۆرێک نابێ ڤاکسین بکرێن.

پاش کوترانی ئه‌وانه‌ی له‌ بازنه‌ی مه‌ترسیدان، هه‌ر هه‌موو که‌سێک به‌ خۆڕایی ڤاکسین ده‌کرێن. ئه‌م ئه‌رکه‌ش ده‌درێته‌ ناوه‌ندی ته‌ندروستیی شیرکه‌ت یا خود فێرگه‌که‌، به‌ڵام کاری ڕێکخستنی ئه‌م گه‌ڵاڵه‌ مه‌زنه‌، ده‌دریته‌ ده‌ست پارێزگاکان خۆیان و هێشتا هیچ به‌رنامه‌یه‌ک بۆ ئه‌م مه‌به‌سته‌ ئاماده‌ نه‌کراوه‌.

ئه‌وه‌ش ده‌بێ بگوترێ که‌ ڤاکسین لێدانه‌که‌، دڵخوازانه‌یه‌ به‌ڵام ئانیککا لیندێ وه‌‌ بیرمان دێنێته‌وه‌ که‌ ئێمه‌ ته‌نیا له‌به‌ر خۆمان نییه‌ که‌ ده‌بێ بکوترێین. ئه‌و ده‌ڵێ بۆ نموونه‌ نه‌خۆشانی شێرپه‌نجه‌ هه‌ستیار و ناسکن و له‌به‌ر ئه‌وه‌ی هێزی به‌رگرییان له‌ له‌شدا سسته‌ ئه‌وا نابێ بکوترێن. ئێمه‌ ده‌بێ بۆ پاراستنی ئه‌و که‌سانه‌، هه‌ر هه‌موومان خۆمان بکوتین و ڤایروسه‌که‌ نه‌گرین.

به‌ڵام ئایا هه‌ر گه‌رووئێشه‌ و ناره‌حه‌تی له‌ سییه‌کاندا نیشانه‌ی په‌تای به‌رازه‌؟ چۆن ئه‌م په‌تایه‌ له‌ چاو ئه‌وانی دی ده‌ناسرێته‌وه‌؟ ئانییکا لیندێ ده‌ڵێ: مرۆڤ زیاتر نه‌خۆش ده‌که‌وێت.

کۆکه‌ی وشک، هه‌ست به‌ ئازار کردن له‌ کاتی کۆخیندا، ئێشی له‌ش و تای زۆر. ئه‌مانه‌ نیشانه‌کانی ئه‌م جۆره‌ په‌تایه‌ن. له‌وانه‌یه‌ هه‌ندێ سه‌رئێشه‌، دڵتێکه‌ڵبوون و زگه‌شۆره‌شی له‌گه‌ڵ بێت.‌ له‌وانه‌یه‌ که‌سانی واش هه‌بن که‌ ئه‌م نه‌خۆشییه‌یان گرتبێ به‌ڵام نیشانه‌کان تێیاندا زۆر به‌رچاو نه‌بن. یان ئه‌وه‌ی ته‌نیا هه‌ڵامه‌تێکی ئاسایی بێت.

بێتوو که‌سێک له‌ بازنه‌ی مه‌ترسیدا بێت و نه‌خۆشییه‌که‌ بگرێت ئه‌وا ده‌بێ ده‌سبه‌جێ له‌گه‌ڵ ناوه‌ندێکی نه‌خۆشه‌وانی په‌یوه‌ندی بگرێ و به‌ ده‌رمانی دژی ڤایرووسی وه‌ک تامیفلوو، عیلاج بکرێت. ئه‌گه‌ریش له‌ ڕیزی ئه‌و که‌سانه‌دا نیت ئه‌وا ده‌بێ له‌ یه‌که‌م قۆناغدا له ماڵ ده‌رنه‌چیت و خۆی تیمار بکات و به‌ر له‌ هه‌ر شتێکیش پێشی پژمین و کۆکه‌ی‌ له‌ به‌رامبه‌ر که‌سانی دیکه‌دا بگرێت. چونکه‌ ورده‌ دڵۆپه‌ ئاوێکیش ده‌توانێ په‌تاکه‌ بگوازێته‌وه‌. پاش ئه‌وه‌ی بۆ ڕۆژێک تای بڕا، ئه‌و کات ده‌توانێ بێته‌وه‌ ناو خه‌ڵک. ته‌نیا ئه‌و کاته‌ی نه‌خۆشییه‌که‌ی له‌ خراپتر کرد و بۆ نموونه‌ هه‌ناسه‌دانی تووشی زه‌حمه‌ت بوو، ئه‌وا ئه‌وکات ده‌بێ خۆ به‌ ناوه‌ندی‌ ته‌ندروستی بناسێنێت.

تا ئێستا دوو که‌س له‌ سوید به‌م نه‌خۆشییه‌ مردوون و له‌ جیهاندا به‌ گشتی چه‌ند هه‌زار که‌سێک. ئه‌مه‌ش له‌ راستیدا له‌ چاو ژماری ئه‌و که‌سانه‌ی به‌ ئه‌نفلۆنزای ئاسایی ده‌مرن. زۆر که‌متره‌ به‌ڵام له‌م په‌تا نوێیه‌دا زیاتر گه‌نجانی ٢٠ تا ٤٠ساڵه‌ن که‌ مردوون نه‌ک به‌ساڵاچوان و ئه‌وانه‌ی ده‌ردیان کارییه‌.

ئانیککا لیندێ ده‌ڵێ له‌ نیوزیله‌ند که‌ خه‌ڵکێکی که‌متر تووش بوون، گرفتی گه‌وره‌ی کۆمه‌ڵایه‌تی چێ نه‌بوو. بۆ نموونه‌ کاری ده‌زگای پۆلیس و زبڵفڕێدان چه‌تی تێنه‌که‌وت. به‌ڵام کاری نه‌خۆشه‌وانی، به‌ تایبه‌ت بۆ چاوه‌دێریی نه‌خۆشه‌ سه‌خته‌کان، زه‌حمه‌ت و شاندا‌ته‌کێن بوو.

بنەمای ڕۆژنامەگەریی ئێمە لەسەر متمانە و بێلایەنییە. ڕادیۆی سوید لە ڕووی سیاسییەوە بێلایەنە. چ لە سیاسەت، ئایین، ئابووری، سوودی گشتی و چ بەرژەوەندیی تایبەتدا
Har du frågor eller förslag gällande våra webbtjänster?

Kontakta gärna Sveriges Radios supportforum där vi besvarar dina frågor vardagar kl. 9-17.

Du hittar dina sparade avsnitt i menyn under "Min lista".