Du måste aktivera javascript för att sverigesradio.se ska fungera korrekt och för att kunna lyssna på ljud. Har du problem med vår sajt så finns hjälp på http://kundo.se/org/sverigesradio/

کۆچهێنان چاره‌ی کێشه‌ی ئابووری ناکات

بڵاو کرایه‌وه‌ tisdag 20 oktober 2009 kl 12.04

لێوه‌کۆڵینێک دیاری خستووه‌ که‌ دیارده‌ی کۆچهێنان چاره‌ی کێشه‌ ئابوورییه‌کانی داهاتووی سوێد ناکات. ئه‌مه‌ مه‌ترسیی ئه‌وه‌ی خستووه‌ته‌وه‌ که‌ لایه‌نی دژ به‌ کۆچهێنان، دانیشتووانی سوێد به‌سه‌ر دوو گۆردا دابه‌ش بکه‌ن: نانخۆر و نانده‌ر. کریسته‌ر هێلله‌ربیی ڕاوێژکاری وه‌زاره‌تی تێکگۆنجان و یه‌کسانی ئه‌مه‌ به‌ ڕه‌وا نازانێت.

به‌ لای گه‌لێک که‌سه‌وه‌ ـ نه‌ک هه‌ر له‌ سوێد به‌ڵکه‌ له‌ هه‌موو وڵاتانی ڕۆژاوادا ـ کۆچهێنان ئاسووده‌یی به‌ باری فراژووه‌که‌ی سوێد ده‌به‌خشێت، کاتێک دانیشتووانی سوێد پیر ده‌بن و که‌متریان کار ده‌که‌ن. به‌ڵام توێژینه‌وه‌یه‌ک که‌ گرۆیه‌کی پسپۆری وه‌زاره‌تی دارایی به‌ ڕادانی داوه‌، لێیدا لێوه‌کۆڵ یان ئێکبه‌ری که‌ پرۆفیسۆری ئابووریی نیشتیمانییه‌ له‌ زانستگه‌ی Växjö گه‌یشتووه‌ته‌ ئه‌و ئه‌نجامه‌ی که‌ کۆچهێنانی بره‌وسه‌ندوو له‌ داهاتووی دووردا چاره‌ی کێشه‌ ئابوورییه‌ کۆمه‌ڵایه‌تی و دێموگرافییه‌که‌ی سوێد ناکات.

یان ئێکبه‌ری ده‌ڵێت ئه‌گه‌ر کۆچهێنێکی زۆر ڕوو له‌ سوێد بنێن، ژماره‌ی دانیشتووانی سوێد زیاد ده‌بێت و ئه‌مه‌یش لێمانی به‌ مه‌رج ده‌گرێت که‌ پاژه‌ فه‌رمییه‌که‌ی سوێد ساز بکرێته‌وه‌. سا ئه‌گه‌ر کۆچهێنه‌کان کاریشیان ده‌ست بکه‌وێت و باجی داهاتیش بده‌ن و که‌ڵکیان بۆ پاژه‌ فه‌رمییه‌که‌ له‌ که‌ڵکلێوه‌رگرتنیان‌ زیاتر بێت، جیاوازییه‌کی ئه‌وتۆ نانێته‌وه‌. دیاره‌ هه‌ر ئه‌م جیاوازییه‌یشه‌ که‌ ده‌کرێت بۆ دابینکردنی بژێوی خه‌ڵکه‌ به‌ساڵداچووه‌که‌ به‌ کار ببردرێت.

یان ئێکبه‌ری له‌ مه‌ڵبه‌ندی لێوه‌کۆڵینی‌ سیاسه‌تی بازاڕی کار له‌ زانستگه‌ی ڤێکسخۆدا پرۆفیسۆری ئابووریی نیشتمانییه‌ و، ئه‌و جیاوازییه‌ی که‌ باسی ده‌کات یه‌ک له‌ سه‌دی سه‌رجه‌می به‌رهه‌می نه‌ته‌وه‌یی پێکه‌و ده‌نێت که‌ 30 میلیارد کرۆنی سوێدییه‌. توێژینه‌وه‌که‌یش باسی کارکردی باش یان خه‌راپی کۆچهێنان له‌سه‌ر په‌ره‌سه‌ندی ئابووری ناکات،‌ به‌ڵک ئه‌وه‌ جه‌خت ده‌کاته‌وه‌ که‌ چۆن کار له‌ دارایی فه‌رمی ده‌وڵه‌ت بکات.

کۆچی هێزی کار بۆ سوێد له‌ شه‌سته‌کان و حه‌فتاکانی سه‌ده‌ی ڕابردوودا به‌ که‌ڵکی ئابووریی فه‌رمی شکایه‌وه‌، چونکه‌ ئاستی ئیشوکاری ئه‌م کۆچهێنانه‌ به‌راورد به‌ هه‌موو دانیشتووانی سوێد به‌رزتر بوو. به‌ڵام له‌ کۆتایی هه‌شتاکانه‌وه‌ ئاواره‌ی کۆچهێن جێی هێزی کاری کۆچهاوه‌ری گرته‌وه‌، که‌ ئه‌میان کارکردی باشی له‌ ئابوورییه‌ فه‌رمییه‌که‌ نه‌کرد، چونکه‌ ـ یان ئێکبه‌ریی پرۆفیسۆر ده‌ڵێت ـ به‌شێکی که‌متری ئه‌م کۆچهێنه‌رانه‌ کاریان ده‌ست که‌وت.

سیاسه‌تی تێکگونجانی سوێد ـ ئینتێگراشوون ـ به‌ لای ئێکبه‌رییه‌وه شکستی هێناوه‌ و بو سیاسه‌ته‌ نه‌توانراوه‌ کار بۆ کۆچهێنه‌کان دابین بکرێت و هه‌ر له‌ سای ئه‌م سیاسه‌ته‌وه‌یه‌ که‌ ئه‌وان له‌ جیاتی ئه‌وه‌ی که‌ڵک به‌ ئابووریی فه‌رمیی وڵات بگه‌یه‌نن که‌ڵکی لێ ده‌به‌ن.  

په‌یداکردنی کار شتێکه‌ ئه‌م پرسه‌ یه‌کلا ده‌کاته‌وه‌، جا ئه‌گه‌ر له‌ دوو لاوه‌ سه‌یری ئاستی کارکردنی ئه‌مان بنۆڕین ئیتر ئه‌نجامه‌که‌ی له‌ سه‌دا یه‌کی سه‌رجه‌می داهاتی نه‌توه‌یی یان که‌م ده‌کات یان زیاد ده‌کات. دیاره‌ یان ئێکبه‌ری وا ده‌ڵیت که‌ قسه‌کانی له‌گه‌ڵ ئاکامی لێوه‌کۆڵینی تری نێونه‌ته‌وییدا یه‌ک ده‌گرێته‌وه‌.

به‌ڵام ئه‌و پاره‌ که‌ کۆچهێنان خه‌رج ده‌کرێت باباتێکی ئه‌وه‌نده‌ ناسکه‌ که‌ ئه‌و لایه‌نانه‌ی دژی کۆچهێنانن هه‌وڵ ده‌ده‌ن ئاماژه‌ی پێ بده‌ن، بۆیه‌یشه‌ مه‌ترسیی ئه‌وه‌ که‌وتووه‌ته‌وه‌ که‌ ئه‌م لێوه‌کۆڵین و توێژینه‌وه‌یه‌ له‌ گوتووێژی تایبه‌ت به‌ کۆچهێنان و دژایه‌تیکردنیدا به‌ کار ببردرێت.

به‌ڵام سه‌ره‌ڕای ئه‌مه‌ ئێکبه‌ری لای وایه‌ که‌ هۆی باشی ئه‌نجامدانی ئه‌م جۆره‌ لێکۆڵینه‌وه‌یه‌ له‌ ئارادایه‌ چونکه‌ که‌سانی تر هه‌ن ڕۆژنامه سوێدییه‌کان بواریان ده‌ده‌ن و، ژماره‌ی سه‌رسووڕێن ده‌خه‌نه‌ ڕوو. ئه‌و بریت و ئه‌لته‌رنه‌تیڤانه‌یش که‌ توێژینه‌وه‌که‌ ده‌یانخه‌نه‌ ڕوو، گرنگیی‌ تێکگونجان له‌ بازاڕی کاردا دیار ده‌خه‌ن.

سیاسه‌تکارێکی زۆر ئه‌مڕۆ له‌و باوه‌ڕه‌دان که‌ سیاسه‌تی تێکگونجان شکستی هێناوه‌ و زۆربه‌یشیان له‌و باوه‌ڕه‌دان که‌ ئه‌م سیاسه‌ته‌ ده‌بێ ئامانجی ئه‌وه‌ بێت که‌ که‌سانێکی زۆرتر کاریان گیر بکه‌وێت. به‌پێی ئاماره‌کانیش کۆچهێنێک حه‌وت ساڵی ته‌واوی پێ ده‌وێت تا کاری ده‌ست ده‌که‌وێت.

کریسته‌ر هاللێربی که‌ ڕاوێژکاری وه‌زاره‌تی تێکگونجان و یه‌کسانییه‌، ڕای له‌ هه‌موو ئه‌نجامگیرییه‌کانی توێژینه‌وه‌که‌ نییه‌ و له‌و باوه‌ڕه‌دا نییه‌ که‌ کۆچهێنانی بره‌وسه‌ندوو کێشه‌ دێموگرافییه‌کان چاره‌سه‌ر بکات، کاتێک دانیشتووانی سوێد به‌ ساڵدا ده‌چن. ژماره‌ی دانیشتووانی سه‌روو 65 ساڵانی سوێد گه‌لێک زۆره‌، دوای چه‌ند ساڵێکیش پێنجیه‌کی سوێدییه‌کان 65 ساڵان و له‌ سه‌رووی ئه‌و ته‌مه‌نه‌وه‌ ده‌بن. کریسته‌ر هێللێربیی ڕاوێژکار ده‌ڵێت بۆ‌ داهاتوودا ده‌بێ بازاڕی کار به‌ گرنگ بگیرێت.

سیاسه‌تیی تێکگونجانی سوێد به‌ ته‌واوی شکستی هێناوه‌. که‌سێکی نه‌ونیشته‌نیی سوێد له‌و ڕۆژه‌وه‌ مۆڵه‌تی نیشه‌جێبوونی له‌ سوێد ده‌درێت زۆری پێ ده‌چێت تا جێی خۆی له‌نێو کۆمه‌ڵگه‌دا ده‌کاته‌وه‌. ئه‌مه‌یان ده‌بێت بگۆڕێن. ئه‌مه‌ یه‌کێکی ئه‌رکه‌ گه‌وره‌کانی حوکمه‌ته‌که‌ی ئێستایه‌. ئێمه‌یش ـ هێللێربی ده‌ڵێت ـ وا خه‌ریکین شێوازی به‌پێره‌وچوونی کۆچهێنه‌کان ده‌گۆڕێن و، بۆیه‌ له‌وه‌ولا به‌رپرسییه‌که‌ی ده‌وڵه‌ت و کاردۆزگه‌کان و ده‌ستگه‌ی تریش زیاتر ده‌بێت. ئێمه‌ تاکوو ئێستا سستمێکمان بۆ ساڵانی سه‌ره‌تای نیشته‌جێبوونی کۆچهێنکان هه‌بوو که‌ ناچاری ده‌کردن به‌ندی کۆمه‌ک و یارمه‌تی بن. ئێستا ئیتر کاتی ئه‌وه‌ هاتووه‌ که‌ سستمێکمان وامان هه‌بێت کاری بۆ که‌سانی وا پێ په‌یدا بکرێت.

کریسته‌ر هێلله‌ربی ڕاوێژکاری وه‌زاره‌تی تێکگۆنجان و یه‌کسانی به‌ دووری ناگرێت ئه‌م ڕاپۆرته‌ که‌ هه‌ندێکی دانیشتووان به‌ نانخۆر و هه‌ندێکیان به‌ نانده‌ر ناو ده‌بات، مه‌ترسی بنێته‌وه‌. به‌ڵام به‌ هه‌ڵه‌ی ده‌زانێت چونکه‌ ئه‌مڕۆ  660 هه‌زار دانیشتووی به‌ ڕه‌گه‌ز ده‌ره‌کی له‌ سوێد کار ده‌که‌ن، داهاتیان هه‌یه‌، باج ده‌ده‌ن و ناونانیان به‌ که‌سانی نانخۆری نێو دانیشتووان به‌ هیچ کلوجێک له‌ جێی خۆیدا نییه‌.    

بنەمای ڕۆژنامەگەریی ئێمە لەسەر متمانە و بێلایەنییە. ڕادیۆی سوید لە ڕووی سیاسییەوە بێلایەنە. چ لە سیاسەت، ئایین، ئابووری، سوودی گشتی و چ بەرژەوەندیی تایبەتدا
Har du frågor eller förslag gällande våra webbtjänster?

Kontakta gärna Sveriges Radios supportforum där vi besvarar dina frågor vardagar kl. 9-17.

Du hittar dina sparade avsnitt i menyn under "Min lista".