Du måste aktivera javascript för att sverigesradio.se ska fungera korrekt och för att kunna lyssna på ljud. Har du problem med vår sajt så finns hjälp på http://kundo.se/org/sverigesradio/

به‌رنامه‌ی نوێی خوێندنی سه‌ره‌تایی پێشکه‌ش کرا

بڵاو کرایه‌وه‌ måndag 11 oktober 2010 kl 12.08

ئه‌مڕۆ به‌رنامه‌ی نوێی خوێندنی سه‌ره‌تایی له‌لایه‌ن وه‌زیری کاروباری خوێندن یان بیۆرکلونده‌وه‌ پێشکه‌ش کرا، له‌و به‌رنامه‌کاره‌ نوێیه‌دا پلان و بڕیاری سه‌باره‌ت به‌ هه‌موو بابه‌ته‌کانی خوێندنی سه‌ره‌تایی تێدایه‌ که‌ مامۆستایان له‌ وانه‌وتنه‌وه‌ی وه‌رزی خوێندی ئه‌م پاییزه‌وه‌ ده‌بێت په‌یڕه‌ویی بکه‌ن. ئاینیی مه‌سیحی به‌ پێی ئه‌و پلانه‌ نوێیه‌ی خوێندن جێی تایبه‌تی خۆی له‌ وانه‌ی ئاییندا وه‌ک خۆی ده‌مێنێته‌وه‌، ئه‌مه‌ش به‌ پێچه‌وانه‌ی پێشنیازه‌که‌ی  ده‌ستگه‌ی کاروباری فێرگاکان (Skolverket) ه‌ که‌ داوایان کردبوو بوار به‌ ئایینه‌کانی تریش بدرێت و زانیاری سه‌باره‌ت هه‌ر پێنج ئایینه‌ گه‌وره‌که‌ی دوونیا له‌ وانه‌ی ئاییندا بدرێته‌ فێرخوازان. یان بیۆرکلوند ده‌ڵێت گه‌ر بواری زانیاریدان سه‌باره‌ت به‌ هه‌موو ئایینه‌کان وه‌ک یه‌ک بێت ئه‌وا کاتی پێویست بۆ زانیاری سه‌باره‌ت به‌ ئایینی مه‌سیحیی که‌م ده‌بێته‌وه‌ ئه‌وه‌ش جێی خۆشحاڵی نییه‌.

هه‌ر له‌ پلانی نوێی خوێندنی سه‌ره‌تاییدا هاتووه‌ که‌ زانیاری سه‌باره‌ت به‌ ئایینه‌کان له‌ فێرگاکاندا ده‌بێت به‌ ئامانجی ڕه‌خساندنی گفتوگۆیه‌کی کراوه‌ بێت سه‌باره‌ت به‌ پرسه‌کانی باوه‌ڕی ئایینی و تێڕوانین له‌ ژیان هه‌روه‌ها بۆ هاندان و ورووژاندنی حه‌زی زانین و تێگه‌ی‌شتن له‌ ئایین.  

ئه‌و پلانی خویندنه‌ کۆنه‌ی که‌ له‌ساڵی 1994 دا نوسراوه‌ و به‌ ڕای مامۆستایان ناڕوون بوو هه‌ربۆیه‌ له‌ به‌هاری ئه‌مساڵدا داوا له‌ ده‌ستگه‌ی کاروباری فێرگاکان کرا که‌ پێشنیازی پلانێکی نوێ بکه‌ن که‌ تێیدا داوای ئه‌وه‌یان کرد که‌ هه‌موو ئایننه‌کان وه‌ک یه‌ک کاتی وانه‌یان بۆ ته‌رخان بکرێت، ئه‌م پێشنیازه‌ گفتوگۆیه‌کی گه‌رمی نایه‌وه‌ و ده‌ستگه‌ی کاروباری فێرگاکان به‌ سه‌دان نامه‌ی پرۆتێست و ناڕه‌زاییان بۆ نێردرا. پاشان ئه‌م پێشنیازه‌ خرایه‌ به‌رده‌م حوکوومه‌ت تا ئاینی ئیسلام، یه‌هودی، هیندۆییسم و بودیسم بواری زیاتریان له‌ وانه‌ی ئاییندا بۆ بکرێته‌وه‌ به‌ڵام ئه‌م پێشنیازه‌ له‌لایه‌ن حوکوومه‌تیشه‌وه‌ ڕه‌ت کرایه‌وه‌.  

‌- ماریا ڤێستئۆکه‌ر ڕاوێژکاری وانه‌بێژییه‌ له‌ ده‌ستگه‌ی کاروباری فێرگاکان ده‌ڵێت ئه‌م پێشنیازه‌ی ئێمه‌ له‌وه‌وه‌ سه‌رچاوه‌ ده‌گرێت که‌ له‌لایه‌ک ئێمه‌ له‌ کۆمه‌ڵگه‌یه‌کی فره‌کلتوریدا وادا ده‌ژین که‌ له‌ زۆربه‌ی پۆله‌کانی خوێندندا منداڵانی وڵاتانی تر هه‌ن که‌ ئاینیان جیاوازه‌، له‌لایه‌کی تریشه‌وه‌ فێرخوازان به‌ گشتی زانیارییه‌کانیان سه‌باره‌ت به‌ ئایینه‌کانی تری دونیا که‌مه‌ به‌راورد به‌ ئه‌زموونی خۆیان و ئایینی مه‌سیحیی.   

وه‌زیری کاروباره‌کانی خویندن یان بیۆرکلوند وه‌ڵامی پێشنیاز و ڕونکردنه‌وه‌که‌ی ماریا ڤێستئۆکه‌ر ده‌داته‌وه‌و ده‌ڵێت ئایینی مه‌سیحیی به‌شێکه‌ له‌ بۆماوه‌ی کلتوریمان، هه‌رچه‌نده‌ خه‌ڵکی سه‌ربه‌ستن له‌وه‌ی که‌ ئیمانداربن یاخود نا به‌ڵام ناتوانین چاو له‌وه‌ بپۆشین که‌ ئایینی مه‌سیحیی به‌شێکه‌ له‌ کلتوری بۆماوه‌مان و فێرخوازان ده‌بێت زانیاریان ده‌رباره‌ی ئه‌و ئایینه‌ هه‌بێت هه‌ر بۆیه‌ له‌ وانه‌ی ئاییندا کاتێکی زیاتری دراوه‌تێ.  

مارییا ڤێستئۆکه‌ر له‌ ده‌ستگه‌ی کاروباری فێرگاکانه‌وه‌ ئه‌م دیتنه‌ی وه‌زیری کاروباره‌کانی خوێندن یان بیۆرکلوندی به‌دڵ نییه‌.  

- به‌ڵێ ده‌بێت جه‌خت له‌ ئایینی مه‌سیحیی، یه‌هودی و ئیسلام بکرێته‌وه‌ به‌ڵام تا ئێستا له‌ مه‌رجه‌کانی به‌ڵگه‌نامه‌ی خوێندندا ته‌نها ئه‌وه‌ هاتووه‌ که‌ فێرخواز ده‌بێت زانیاری سه‌باره‌ت به‌ ئاینی مه‌سیحیی و ئاینه‌کانی تر هه‌بێت به‌ڵام سنوره‌کانی ئه‌و مه‌رجه‌ دیاری نه‌کراوه و نازانین ئاخۆ فێرخوازان زانیاری ته‌واویان سه‌باره‌ت به‌ ئایینه‌کانی تر جگه‌ له‌ مه‌سیحییه‌ت پێ ده‌گات یان نا.

هه‌ر سه‌باره‌ت به‌م پرسه‌ لارش ئۆلی سه‌رۆکی پارتی چه‌پ به‌ توندی ڕه‌خنه‌ له‌ حوکوومه‌ت ده‌گرێت که‌ پێشنیازه‌که‌ی ده‌ستگه‌ی کاروباری فێرگاکانیان به‌هه‌ند نه‌گرتووه‌ که‌ داوای ئه‌وه‌یان کردووه‌ هه‌ر پێنج ئایینه‌که‌ی دوونیا وه‌ک یه‌ک کاتیان بدرێتێ له‌وانه‌ی ئایینی فێرگا سه‌ره‌تاییه‌کاندا. 

- من پێم وایه‌ لارش ئۆلی ده‌ڵێت که‌ به‌م شێوه‌یه‌ ئێمه‌ له‌ ڕه‌وتی نوێخوازی چه‌ند ساڵه‌مان لا ده‌ده‌ین، ئێمه‌ ده‌سه‌ڵاتی کڵیسامان له‌ سه‌ر ده‌وڵه‌ت نه‌هێشت‌، ئێمه‌ گه‌شه‌ی کۆمه‌ڵگه‌مان  به‌ره‌وه‌ سێکیولار برد واتا ئایینمان له‌ ده‌وڵه‌ت جیا کرده‌وه‌ که‌ مانای سه‌ربه‌ستی ئاییین و باوه‌ڕبوون به‌ ئایینه‌ جیاوازه‌کان ده‌گه‌یه‌نێت، هه‌روه‌ها مافی باوه‌ڕنه‌بوونیش به‌ ئایین ده‌بێت پارێزراوبێت، به‌ڵآم کاتێک جێگه‌یه‌کی تایبه‌ت بۆ ئایینی مه‌سیحیی له‌به‌رامبه‌ر ئایینه‌کانی تردا له‌ فێرگاکاندا داده‌نێین مانای گه‌ڕاندنه‌وه‌ی دیدێکی کۆنی به‌سه‌رچووه‌ بۆ تێگه‌شتن له‌ ژیان و دوونیا. لارش ئۆلی ده‌ڵێت ئێمه‌ نابێت به‌تایبه‌ت له‌ وانه‌وتنه‌وه‌دا هه‌ڵوێست به‌رامبه‌ر به‌ ئاینێکی تایبه‌ت وه‌ربگرین و جیاوازی له‌ نێوان ئایینه‌کاندا بکه‌ین.  

جێی باسه‌ ئه‌م پلانه‌ نوێێه‌ی خوێندن ته‌نها بۆ فێرگا ده‌وڵه‌تییه‌کان نییه‌ به‌ڵکه‌ به‌پێی ئه‌و یاسا نوێێیه‌ خوێندن که‌ ئه‌م هاوینه‌ په‌رله‌مان بڕیاری له‌سه‌ردا و ساڵی داهاتوو ده‌خرێته‌ کار پلانی خوێندن و ڕێساکانی ده‌بێت له‌لایه‌ن فێرگا سه‌ربه‌خۆکانیشه‌وه‌ په‌یڕه‌وی لێ بکرێت. ‌ 

به‌گشتیش پلانی خوێندن (Läroplan) بریتییه‌ له‌ و بڕیارانه‌ی که‌ حوکوومه‌ت دایانده‌ڕێژێت و ده‌بێت په‌یڕه‌وییان لێ بکرێت. بۆ پێکهێنانی پلانێکی نوێی خوێند چه‌ند پێشنیازێک به‌ چه‌ند قۆناغێک گفتوگۆی له‌سه‌ر ده‌کرێت به‌ڵام یاسایه‌کیش نییه‌ که‌ په‌رله‌مان بڕیاری له‌سه‌ر بدات.  

له‌ بواری خوێندنی سویددا سێ پلانی خوێندن هه‌یه‌، یه‌کێک تایبه‌ته‌ به‌ قۆناغی پێش سه‌ره‌تایی، پلانێکیش بۆ قۆناغی سه‌ره‌تایی و هه‌روه‌ها یه‌کێکێش بۆ قۆناغی ئاماده‌یی.  

تا ئێستا پلانی خوێندنی قۆناغی سه‌ره‌تایی چه‌ند جارێک گۆڕاوه‌،ساڵی 1962. 1969. 1980 هه‌روه‌ها 1994. ئه‌مڕۆش پلانێکی تری نوێ بۆ قۆناغی خوێندنی سه‌ره‌تایی ڕاگه‌یه‌ندرا.

بنەمای ڕۆژنامەگەریی ئێمە لەسەر متمانە و بێلایەنییە. ڕادیۆی سوید لە ڕووی سیاسییەوە بێلایەنە. چ لە سیاسەت، ئایین، ئابووری، سوودی گشتی و چ بەرژەوەندیی تایبەتدا
Har du frågor eller förslag gällande våra webbtjänster?

Kontakta gärna Sveriges Radios supportforum där vi besvarar dina frågor vardagar kl. 9-17.

Du hittar dina sparade avsnitt i menyn under "Min Lista".