Du måste aktivera javascript för att sverigesradio.se ska fungera korrekt och för att kunna lyssna på ljud. Har du problem med vår sajt så finns hjälp på http://kundo.se/org/sverigesradio/

کام پارتی له‌ هه‌ڵبژاردندا به‌شدار ده‌بن؟

بڵاو کرایه‌وه‌ fredag 9 juni 2006 kl 15.47
1 av 8
2 av 8
3 av 8
4 av 8
5 av 8
6 av 8
7 av 8
8 av 8

له‌ سویددا گه‌لێ حیزب هه‌ن، هه‌م حیزبی سه‌رانسه‌ری و هه‌م حیزبی لوکاڵ و ناوچه‌یی. هه‌ر ئێستا سه‌رجه‌م نزیکه‌ی ٢٠٠ حیزب له‌ سویددا ناونووسکراون. له‌ هه‌ڵبژاردنی پێشوودا ته‌نیا حه‌وت حیزب توانیان بێنه‌ ناو پارله‌مانه‌وه‌. هه‌ر حیزبێک بۆ که‌وتنه‌ ناو پارله‌مان ده‌بێ لانی که‌م چوار له‌ سه‌دی ده‌نگه‌کان بێنێته‌وه‌.‌ ئه‌و حیزبانه ئه‌وانه‌ن:

حیزبی کرێکار، سوسیال دیمۆکراته‌کان (Arbetarepartiet Socialdemokraterna)

سوسیال دیمۆکراته‌کان گه‌وره‌ترین حیزبی سویدن و له‌ لایه‌ن چل له‌ سه‌دی خه‌ڵکه‌وه‌ پشتیوانی ده‌کرێن و له‌ ساڵانی ١٩٣٠ وه‌ تا ئێستا به‌رده‌وام له‌ سه‌ر حوکم بوون جگه‌ له‌ دوو خولی نێوان ساڵانی ١٩٧٦ تا ١٩٨٢، هه‌روه‌ها ١٩٩١ تا ١٩٩٤. حیزبی سوسیال دیمۆکرات، ڕێگه‌ی سێهه‌می له‌ نێوان کاپیتالیسم و کۆمۆنیسمی هه‌ڵبژاردووه‌ که‌ ئه‌ویش کۆمه‌ڵگای ریفاهه‌ که‌ تێیدا ئابووریی بازاڕ به‌ شێوه‌ی ئازاد به‌ڕێوه‌ ده‌چێ به‌ڵام خه‌رجی چه‌ندین چالاکیی‌ وه‌ک فێرگه‌ و نه‌خۆشه‌وانی، به‌ پاره‌ی گشتیی خه‌ڵک، دابین ده‌کرێن.

حیزبی چه‌پ (Vänsterpartiet)

حیزبی چه‌پ، پێشتر حیزبی کۆمونیست بوو که‌ گه‌وره‌ترین قه‌واره‌ی خۆی له‌ ساڵانی چل و په‌نجادا هه‌بوو. ئه‌م حیزبه هه‌وڵی داوه‌ خۆی له‌ مۆری کۆمونیست بوون ڕزگار بکا و ئێستا له‌ لایه‌ن هه‌شت له‌ سه‌دی ده‌نگده‌رانه‌وه‌ پشتیوانی ده‌کرێ.‌ حیزبی چه‌پ، داواکاری ئابووریی بازاڕی که‌متره و ئابووریی داڕشتراوی زیاتر، به‌ڵام له‌م ساڵانه‌ی دواییدا زۆرتر خۆی به‌ کێشه‌ی ژینگه‌ و ژنانه‌وه‌ خه‌ریک کردووه‌. ئه‌م حیزبه‌ هاوپشتی له‌گه‌ڵ سوسیال دیمۆکراته‌ حاکمه‌کاندا ده‌کا به‌ڵام ئه‌ندامی له‌ ده‌وله‌تدا نه‌دراوه‌تێ‌. ‌

حیزبی ژینگه‌، سه‌وزه‌کان (Miljöpartiet, de Gröna)

حیزبی ژینگه‌ له‌ ساڵی ١٩٩٤دا که‌وته‌ پارله‌مانه‌وه‌ و له‌و کاته‌وه‌ کاریگه‌ریی له‌ سه‌ر سیاسه‌ته‌کانی ده‌وڵه‌ت له‌ سه‌ر ژینگه‌دا‌ هه‌بووه‌. ئه‌م حیزبه‌ ته‌نیا پێنج له‌ سه‌دی ده‌نگی ده‌نگده‌رانی له‌گه‌ڵ بووه‌ به‌ڵام ده‌ورێکی سه‌ره‌کیی وه‌ک ڕاگری هاوسه‌نگی له‌ په‌رله‌ماندا.

له‌م ساڵانه‌ی دواییدا حیزبی ژینگه‌ هاوکاری له‌گه‌ڵ ده‌وڵه‌تدا ده‌کرد. ئامانجی ئه‌م حیزبه‌ چیکردنی کۆمه‌ڵگایه‌کی گونجاو له‌گه‌ڵ ژینگه‌یه‌، بۆ نموونه‌ له‌ ڕێی باجی ژینگه‌.

حیزبی یه‌کگرتووی مۆدیرات (Moderaterna Samlingspartiet)

مۆدێراته‌کان حیزبێکی ڕاسته که‌ له‌ بۆچوونێکی موحافه‌زه‌کاره‌وه‌ گه‌یشتۆته تێفکرینێکی لیبرالی بۆ بازاڕ.‌ چالاکیی شه‌ریکه‌ی ئازاد، باجی که‌متر و خۆتێوه‌رنه‌دانی که‌متری حکوومه‌ت له‌ کاروباری ئابووریدا چه‌ند پرسێکی گرنگی ئه‌م حیزبه‌ن.

له‌م ساڵانه‌ی دواییدا مۆدێراته‌کان، که‌متر پێداده‌گرن له‌ سه‌ر ده‌سه‌ڵاتی سه‌ندیکاکان و دژی ئه‌و یاساکارییانه‌ن زۆرتر گرنگی ده‌ده‌ن به‌ هێمنایه‌تی و نه‌ک به‌ ئازادیی به‌ربڵاو. هه‌روه‌ها له ‌هه‌موو پرسێکدا پێداگرییه‌کی زۆر به‌هێزی به‌ سیما جڤاکییه‌که‌ی داوه‌.

حیزبی لیبرالی گه‌ل (Folkpartiet Liberalerna)

حیزبی گه‌ل، حیزبی لیبرالی سویده‌. ئه‌م حیزبه‌ شانازی به‌وه‌ ده‌کا که‌ لیبرالیسم له‌ خه‌باتی دنیاهه‌ژێنی دژ به‌ کۆمۆنیسم و موحافه‌زه‌کاریدا سه‌رکه‌وتووه‌. لیبراله‌کانی سوید تا چه‌ندین ساڵ، پشطیوانییه‌کی که‌میان لێده‌کرا به‌ڵام له‌ هه‌ڵبژاردنی ساڵی ٢٠٠٢دا هه‌ڵکشانێکی کوتوپڕیان به‌ ده‌ست هێنا و ١٣ له‌سه‌دی ده‌نگه‌کانیان کرده‌ هی خۆ. له‌م دواییانه‌دا، ئه‌م حیزبه‌ زۆرتر به‌ره‌و موحافه‌زه‌کاری چووه‌ و هه‌ندێ داوای وه‌ک نه‌زم و ڕێکوپێکی له‌ فێرگه‌کان و له‌ سه‌ر بیانیان هێناوه‌ته‌ گۆڕێ.

حیزبی دیمۆکرات مه‌سیحییه‌کان (krisdemokraterna)

دیمۆکرات مه‌سیحییه‌کان، حیزبێکی به‌ ئاشکرا موحافه‌زه‌کاری کۆمه‌ڵایه‌تییه‌ که‌ لایه‌نگری یه‌کگرتنی ئابووریی لیبرالی و هه‌بوونی ده‌وڵه‌تێکه‌ که‌ پارێزگاری له‌ که‌مداهاته‌کانی کۆمه‌ڵگا ده‌کا. کێشه‌ی گه‌وره‌ی ئه‌م حیزبه‌، بنه‌ماڵه‌یه‌ و له‌م پێیه‌دا بۆ وێنه‌ دژی ماره‌بڕینی هاوڕه‌گه‌زه‌کانه‌. سه‌رکه‌وتنی ئه‌م حیزبه‌ له‌ ساڵی ١٩٩٨دا بوو که‌ ١١ له‌سه‌دی ده‌نگه‌کانی هێنایه‌وه‌ به‌ڵام له‌ ساڵی ٢٠٠٤ه‌وه‌ که‌ سیمای خۆشه‌ویستی ئه‌م حیزبه‌، ئالف سڤێنسۆن ده‌ستی له‌ ڕێبه‌ری کێشایه‌وه‌، پشتیوانییه‌کی له‌ که‌میی داوه‌.

حیزبی سه‌نته‌ر (Centerpartiet)

حیزبی سه‌نته‌ر، میراتگری یه‌کێتیی جووتیارانه‌ که‌ به‌ر له‌ هه‌ر شتێک، پشتگیری له‌ ویستی جووتیاران ده‌کرد. لووتکه‌ی خۆشه‌ویستیی ئه‌م حیزبه‌ له‌ ساڵانی حه‌فتادا بوو که‌ نوێنه‌رانی، ڕێبه‌رایه‌تیی گه‌لێ ده‌وڵه‌تی بورژواییان ده‌کرد. له‌م بیست ساڵه‌ی دواییدا ڕێژه‌ی ده‌نگده‌رانی ئه‌م حێزبه‌ که‌مبۆته‌وه‌. کێشه‌ی گه‌وره‌ی ئه‌م حیزبه‌، نه‌بوونی ناوه‌ندگه‌رایی، پێشکه‌وتنی ناوچه‌یی و کۆمه‌ڵگایه‌ که‌ تێیدا ئاستی بڕیاردانه‌کان ئه‌وه‌ندی بکرێ له‌ خه‌ڵک نزیک بێ. ژینگه‌ش یه‌کێ له‌ ئامانجه‌کانی سه‌ره‌کیی ئه‌م حیزبه‌یه‌.

ئه‌مسال، چه‌ند حیزبێکی نوێش داوای ئه‌وه‌یان کردووه‌ که‌ له‌ هه‌ڵبژاردن به‌شداری بکه‌ن. گه‌وره‌ترینی ئه‌وان (داهێنانی فیمینیستی،Feministiskt initiativ) و (لیستی یوونی، Junilistan)ن.

داهێنانی فیمینیستی،Feministiskt initiativ

داهێنانی فیمینیستی داواکاری به‌رامبه‌ریی هه‌رچی زیاتری ڕه‌گه‌زی و نه‌هێشتنی پیاوسالارییه‌ که‌ به‌ بڕوای ئه‌م حیزبه‌، به‌ سه‌ر کۆمه‌ڵگادا زاڵه‌. ئه‌م حیزبه‌ له‌ لایه‌ن گۆدرۆن شیمانه‌وه‌ ڕێبه‌رایه‌تی ده‌کرێ که‌ پێشتر، سه‌رۆکی حیزبی چه‌پ بوو.

لیستی یوونی، Junilistan

لیستی یوونی به‌ر له‌ هه‌ڵبژاردنی په‌رله‌مانی ئه‌ورووپا له‌ ساڵی ٢٠٠٤دا دامه‌زرا. ئه‌م حیزبه‌ که‌ دژی یه‌کێتیی ئه‌ورووپایه‌، له‌و هه‌ڵبژاردنه‌دا به‌ شێوه‌یه‌کی چاوه‌ڕواننه‌کراو، ١٤ له‌ سه‌دی ده‌نگه‌کانی هێناوه‌. لیستی یوونی، دژی گواستنه‌وه‌ی زیاتری ده‌سه‌ڵاته‌ له‌ ستۆکهۆڵمه‌وه‌ بۆ بروکسێل و داوای به‌ڕێوه‌چوونی ڕیفراندۆمی زیاتر ده‌کا.

له‌ ئاستی ناوچه‌ییدا، گه‌لێ حیزبی تریش هه‌ن.‌ گه‌وره‌ترینیان که‌ چه‌ند نوێنه‌رێکیشیان له‌ هه‌ندێ ئه‌نجومه‌نی پارێزگاشدا هه‌یه‌، دوو حیزبی (ده‌رمان،sjukvårdspartiet) و (حیزبی خانه‌نشینان، pensionärpartiet)ن. حیزبی (دیمۆکراته‌کانی سوید، Sverigedemokraterna)ش که‌ له‌ هه‌ڵبژاردنیه‌کانی ڕابردوودا، هه‌ندێ کورسییان له‌ چه‌ند ئه‌نجومه‌نێکی باشووری سوید به‌ده‌س هێنا، ئێستا ده‌یه‌وێ بێته‌ ناو پارله‌مانه‌وه‌.

حیزبی ده‌رمان،sjukvårdspartiet

حیزبی ده‌رمان وه‌ک حیزبێکی ناوچه‌یی له‌ چه‌ند پارێزگادا چالاکی ده‌کا و خاوه‌نی چه‌ند کورسییه‌ له‌ هه‌ندێ ئه‌نجومه‌نی پاریزگادا. کێشه‌ی سه‌ره‌کیی ئه‌م حیزبه‌، له‌شساغی و نه‌خۆشه‌وانیی باشتره‌ بۆ گشت هاووڵاتییان. له‌م دواییانه‌دا هه‌وڵی ئه‌م حیزبه‌ بۆ بوونه‌ حیزبێکی نه‌ته‌وه‌یی و وه‌رگیران بۆ به‌شداری له‌ هه‌ڵبژاردنی پارله‌مانیدا، بێئاکام مایه‌وه‌.

حیزبی خانه‌نشینان، pensionärpartiet

حیزبه‌کانی‌ خانه‌نشینان توانیویانه‌ له‌ چه‌ند ئه‌نجومه‌نی پارێزگادا، چه‌ند کورسییه‌ک به‌ ده‌ست بێنن. گرنگترین کێشه‌ی ئه‌م حیزبه‌، به‌ ساڵداچوونێکی به‌ بایخه‌ و پشتگیری له‌ داخوازی خانه‌نشینان. ئه‌م حیزبه‌ هه‌روه‌ها داواکاری مافی به‌شداریی نوێنه‌رانی به‌ ساڵداچوویه‌ له‌ جڤینه‌ سیاسییه‌کاندا.

دیمۆکراته‌کانی سوید، Sverigedemokraterna

دیمۆکراته‌کانی سوید حیزبێکی دژه‌ بییانییه‌ که‌ حه‌ز به‌ کۆچبه‌ری بۆ سوید ناکا. ئه‌م حیزبه‌ پاش به‌ ده‌ستهێنانی ٧٥ هه‌زار ده‌نگ له‌ هه‌ڵبژاردنی پارله‌مانیی ساڵی ٢٠٠٢دا، ئێستا یه‌که‌مین هه‌وڵی جیددیی خۆی بۆ چوونه‌ ناو پارله‌مان، ده‌دا. ئه‌م حیزبه‌ بۆ نموونه‌ داواکاری که‌مبوونه‌وه‌ی کۆچبه‌ری بۆ سوید و له‌ناوبردنی یه‌کێتیی ئه‌ورووپایه‌.

خشته‌ی ئاکامی ده‌نگه‌کان له‌ هه‌ڵبژاردنی پارله‌مان، ساڵی ٢٠٠٢

  • سوسیال دیمۆکراته‌کان، 39,8 له‌ سه‌د .... ١٤٤ کورسی
  • مۆدێراته‌کان، 15,2 له‌ سه‌د ، ٥٥ کورسی
  • حیزبی گه‌ل، 13,3 له‌سه‌د، ٤٨ کورسی
  • دیمۆکرات مه‌سیحییه‌کان، 9,1 له‌ سه‌د، ٣٣ کورسی
  • حیزبی چه‌پ، 8,3 له‌ سه‌د، ٣٠ کورسی
  • حیزبی سه‌نته‌ر، 6,1 له‌ سه‌د، ٢٢ کورسی
  • حیزبی ژینگه‌، 4,6 له‌ سه‌د، ١٧ کورسی
  • حیزبه‌کانی‌تر ، 2,8 له‌ سه‌د، هیچ کورسی

تێبینی: حیزبی چه‌پ ئێستا ته‌نیا خاوه‌نی ٢٨ کورسییه‌ چونکه‌ دوو ئه‌ندامی په‌رله‌مان له‌م حیزبه‌وه‌، حیزبه‌که‌ی خۆیان به‌ جێهێشت به‌ڵام هێشتا هه‌ر له‌ پارله‌ماندا ماونه‌ته‌وه‌.

حیزبه‌‌کانی ‌تر

له‌ سویددا هه‌موو که‌س ده‌توانێ حیزب چێکا و له‌ هه‌ڵبژاردندا به‌شدار بێ. پێویستیش به‌ ناونووسکردنی حیزب ناکا. ته‌نیا ئه‌وه‌ نه‌بێ که‌ که‌سه‌که‌، وه‌ره‌قه‌ی ده‌نگدان ئاماده‌ بکا و خه‌ڵک بۆ ده‌نگدان به‌ حیزبه‌که‌ی بانگهێشتن بکا. له‌ هه‌ڵبژاردنی خولی ڕابردوودا، نزیکه‌ی ٣٠ حیزبی وا به‌شداری هه‌ڵبژاردن بوون و هه‌ر کام توانیان له‌ یه‌ک تا ده‌ ده‌نگ وه‌ ده‌ست بێنن. هه‌ندێک له‌وانه‌ بریتین له‌:

  • حیزبی دۆناڵد داگ(Kalle Anka Partiet)، ١٠ ده‌نگ
  • حیزبی خۆشه‌ویستی (Kärlekspartiet The Party of Love)، ٨ ده‌نگ
  • حیزبی زگورتیه‌کان (Singelpartiet - ursäkta men vi finns också)، ٣ ده‌نگ
  • حیزبی نا بۆ کۆپیکردنی مرۆڤه‌کان (Kloning nej tack jag är en unik människa partiet)، ٣ ده‌نگ
  • حیزبی ڤایکینگه‌کان (Vikingapartiet – Sverige ut ur EU)، ٢ ده‌نگ
  • حیزبی سه‌گان (Hundpartiet – hunden, människans bästa vän)، ٢ ده‌نگ
  • حیزبی پاپانۆئێل (Tomtepartiet - Tomten)، ١ ده‌نگ
  • حیزبی بۆقه‌ کوڵاوه‌که‌ (Den kokta grodans-parti)، ١ ده‌نگ
  • حیزبی فوتبۆڵ (Fotbolls Partiet)، ١ ده‌نگ

بنەمای ڕۆژنامەگەریی ئێمە لەسەر متمانە و بێلایەنییە. ڕادیۆی سوید لە ڕووی سیاسییەوە بێلایەنە. چ لە سیاسەت، ئایین، ئابووری، سوودی گشتی و چ بەرژەوەندیی تایبەتدا
Har du frågor eller förslag gällande våra webbtjänster?

Kontakta gärna Sveriges Radios supportforum där vi besvarar dina frågor vardagar kl. 9-17.

Du hittar dina sparade avsnitt i menyn under "Min lista".