Du måste aktivera javascript för att sverigesradio.se ska fungera korrekt och för att kunna lyssna på ljud. Har du problem med vår sajt så finns hjälp på http://kundo.se/org/sverigesradio/

بیمه‌ کۆمه‌لایه‌تییه‌کان

بڵاو کرایه‌وه‌ måndag 28 augusti 2006 kl 09.43

ده‌بێ خه‌رجی خۆشگوزه‌رانیی چه‌ند بێت؟

کۆمه‌ڵگه‌ی خۆشگوزه‌ران (välfärdssamhälle) له‌سه‌ر ئه‌و پره‌نسیپه‌ پێک دێت که‌ ده‌ڵێت هه‌موو که‌سێک ده‌بێت له‌ خۆشگوزه‌رانیی هه‌موو که‌سێکدا به‌شداریی بکات. ئه‌مه‌یش له‌ڕێی ئه‌و پاره‌یه‌وه‌ دابین ده‌کرێت که‌ وه‌کوو باج ده‌ستێندرێت، که‌ دوای ستاندنی، ده‌وڵه‌ت و کۆمیونه‌کان ده‌یبه‌شێننه‌وه‌. ئه‌م به‌شاندنه‌وه‌یه‌ به‌ری بیمه‌ کۆمه‌لایه‌تییه‌کانیش ده‌که‌وێت، که‌ له‌ قۆناخی جیاجیای ژیانیدا (بۆ نموونه‌ یارمه‌تیی ئابووریی مندالان) یان له‌ دۆخه‌ سه‌خته‌کاندا ( بۆ نموونه‌ له‌ نه‌خۆشکه‌وتندا) به‌ری تاکه‌که‌س ده‌که‌وێت. دوو نموونه‌:

سیاسه‌تیی تایبه‌ت به‌ خێزان (وه‌کوو یارمه‌تیی ئابووریی مندالان و بیمه‌ی دایک/باوک) له‌ ساڵێکدا ٦٥ ملیارد تێده‌چێت. پشووه‌کانی نه‌خۆش له‌ ساڵێکدا نزیکه‌ی ١٣٠ ملیارد کرۆنی تێده‌چێت.

هه‌موو پارتییه‌کان پشتی مانه‌ندی خۆشگوزه‌رانیی ده‌گرن، به‌لام به‌ره‌ی هاوپه‌یمان ده‌یه‌وێت به‌و مه‌به‌سته‌ دایبڕێژێته‌وه‌، که‌ هه‌رزانتر بکه‌وێته‌وه‌.

حوکوومه‌ت و پارته‌ پشتگره‌کانی (چه‌پ و ژینگه‌) له‌ به‌ره‌به‌ری هه‌ڵبژاردندا به‌رزترین ئاستی هه‌م بیمه‌ی دایک/باوک و هه‌م بیمه‌ی نه‌خۆشیان به‌رزه‌وه‌کردووه‌ (له‌ مانگی جولایه‌وه‌). ئه‌مان یارمه‌تیی ئابووریی نوێی هاموشۆکردنی دایک یان باوک له‌گه‌ڵ مندالاکانیدا (umgängesbidrag)، بۆ ئه‌و دایک/باوکه‌ هێناوه‌ته‌ ئاراوه‌، که‌ له‌گه‌ڵ منداڵه‌کانیدا ناژیێت.

له‌ باره‌ی خاڵی دووه‌مه‌وه‌ هێچ ڕێککه‌وتنێک له‌نێو ئه‌م سێ پارتییه‌دا نییه‌:

پارتیی ژینگه‌ ده‌یه‌وێت نه‌ختینه‌ی دایک/باوک ”که‌ پاره‌یه‌که‌ له‌ ڕۆژی له‌دایکبوونی منداڵه‌وه‌ بۆ ئه‌وپه‌ڕه‌که‌ی شانزه‌مانگ به‌و دایک/باوکه‌ ده‌درێت که‌ کار ناکات” (föräldrapenning)، بۆ هه‌ژده‌مانگ درێژه‌وه‌ بکات و سێیه‌کێکیش به‌سه‌ر هه‌م دایک و هه‌م باوکدا دابه‌ش بکات. پارتیی چه‌پ ده‌یه‌وێت زێده‌تر بڕوات و پشووی دایک/باوک (föräldraledigheten)په‌نجا به‌ په‌نجا دابه‌ش بکات. سۆسیالدیموکراته‌کان ده‌یانه‌وێت سیستمه‌که‌ی ئه‌مڕۆ وه‌کوو خۆی بهێڵێته‌وه‌، که‌ سیانزه‌مانگه‌ و به‌ هه‌شتا له‌سه‌دی مووچه‌ قه‌ره‌بوو ده‌کرێنه‌وه‌ و، که‌ دوو مانگیان به‌ دایک یان باوکه‌وه‌ گرێ دراون ( له‌ لێدواندا به‌ مانگه‌کانی باوک ناو ده‌بردرێن). پارتیی چه‌پ و ژینگه‌ ده‌یانه‌وێت که‌ هه‌م دایک و هه‌م باوک هاوکاته‌کی له‌ یه‌که‌م مانگی دوای له‌دایکبوونی منداڵدا، له‌ ماڵه‌وه‌ ببن.

ته‌نیا پارتیی چه‌پ ده‌یه‌وێت ڕۆژی قه‌ره‌بوونه‌کراو ”یه‌که‌مڕۆژی نه‌خۆشکه‌وتن که‌ مزی ئه‌و ڕۆژاه‌ به‌ نه‌خۆش نادرێت ” (karensdagen) له‌ بیمه‌ی نه‌خۆشدا (sjukförsäkringen) نه‌هێڵێت.

سۆسیالدیموکراته‌کان و چه‌پ ده‌یانه‌وێت ڕاده‌ی قه‌ره‌بووکردنه‌وه‌ی بێکاریی به‌رزه‌وه‌ بکه‌ن. پارتیی ژینگه‌ ئه‌مه‌ی ناوێت.

به‌ره‌ی هاوپه‌یمان دیتێکی هاوبه‌شی بۆ ئه‌وه‌ نییه‌ که‌ چی له‌ بیمه‌ کۆمه‌لایه‌تییه‌کان (socialförsäkringar) بکات. پێشنیازه‌کانی ئه‌م پارتییانه‌ به‌لای جیاوازدا ده‌شکێنه‌وه‌. به‌لام دژی به‌رزه‌وه‌کردنی سه‌رووترین ئاستی بیمه‌کانی نه‌خۆشن، که‌ سۆسیالدیموکراته‌کان و چه‌پ و ژینگه‌ بڕیاریان داوه‌.

بیمه‌ی نه‌خۆش: مۆدێرات و مه‌سیحییه‌دیموکراته‌کان و سه‌نته‌ر سه‌رووترین ئاستێکی نزمتر و دووه‌مڕۆژی قه‌ره‌بوونه‌کراویان ده‌وێت.

پارتیی گه‌ل په‌سه‌ندی کردووه‌ که‌ سه‌رووترین ئاسته‌که‌ له‌ ساڵی ٢٠٠٧ نزمه‌وه‌ بکرێت، به‌لام ده‌یانه‌وێت له‌ ساڵی ٢٠٠٨ به‌رزه‌وه‌ی بکه‌نه‌وه‌ و،  دووه‌م ڕۆژی قه‌ره‌بوونه‌کراویان په‌سه‌ند نه‌کردووه‌.

بیمه‌ی دایک/باوک: مودێراته‌کان ده‌یانه‌وێت بۆ دوانزه‌مانگ که‌می بکه‌نه‌وه‌ و، ڕاده‌ی قه‌ره‌بووکردنه‌وه‌که‌ی بۆ ٧٥٪ ـی مووچه‌ دابشکێنن و له‌ هه‌مان کاتدا باجی ئه‌و دایک/باوکه‌ که‌م بکه‌نه‌وه‌، که‌ پاره‌یه‌کی که‌متری ده‌ست ده‌که‌وێت.

پارتی گه‌ل ده‌یه‌وێت ٩٠٪ ـی مووچه‌ بۆ هه‌موو وه‌رگرتنێکی یه‌کسانی پشووی دایک/باوک بدات.

سه‌نته‌ر خوارووترین و سه‌رووترینێکی زیاتری ئاستی بیمه‌که‌یان ده‌وێت و مه‌سیحییه‌دیموکراته‌کانیش ده‌یانه‌وێت خوارووترین ئاستی (grundnivå) به‌رزه‌وه‌ بکه‌ن.

مندالان: پارتیی گه‌ل کۆنتۆیه‌کی چلهه‌زار کرۆنیی سالانه‌ی بۆ منداڵ ده‌وێت. مودێراته‌کان و سه‌نته‌ر پاره‌یه‌کی چاودێریی مندالانیان (barnomsorgspeng) ده‌وێت که‌ دایکوباوکان هه‌ڵیبسوڕێنن و خۆیان باخچه‌ی مندالان یان هه‌رجۆرێکی تری چاودێرییه‌که‌ هه‌ڵببژێرن. مه‌سیحییه‌دیموکراته‌کان یارمه‌تیی ئابووریی چاودێریی (vårdnadsbidrag) کۆمیونانه‌یان ده‌وێت و، جۆرێکی تری قه‌ره‌بووکردنه‌وه‌یش که‌ به‌ ”ڕۆژانی منداڵ” ناو ده‌نرێت و، پاش بیمه‌ی دایک/باوک ده‌درێت.

به‌لام له‌باره‌ی ئه‌مانه‌وه‌ پارته‌ هاوپه‌یمانه‌کان هاوڕان:

ـ ئه‌ندامێتی له‌ سندووقی بێکاراندا ده‌بێت زۆره‌ملێیی و گران بێت و مه‌رجه‌کانی کارکردن (arbetsvillkoren) تووند و قه‌ره‌بووه‌که‌ دوای نۆمانگ که‌مه‌وه‌ بکرێت.

ـ خاوه‌نکار ده‌بێت ئه‌و مافه‌ی هه‌بێت که‌ داوای پشوونامه‌ی نه‌خۆش له‌ یه‌که‌م ڕۆژی نه‌خۆشییه‌وه‌ له‌ کارگه‌ره‌کانی بکات.

ـ مووچه‌ی خانه‌نشینی پێشکات (förtidspensionen) که‌مه‌وه‌ بکرێت.

ـ خه‌رجی چاره‌سه‌ری دوای ڕووداوی هاتوچۆ نه‌که‌وێته‌ سه‌ر بیمه‌ی گشتیی نه‌خۆش به‌ڵکوو بکه‌وێته‌ سه‌ر بیمه‌ی تایبه‌تیی ده‌ستگای هاتوچۆ. 

بنەمای ڕۆژنامەگەریی ئێمە لەسەر متمانە و بێلایەنییە. ڕادیۆی سوید لە ڕووی سیاسییەوە بێلایەنە. چ لە سیاسەت، ئایین، ئابووری، سوودی گشتی و چ بەرژەوەندیی تایبەتدا
Har du frågor eller förslag gällande våra webbtjänster?

Kontakta gärna Sveriges Radios supportforum där vi besvarar dina frågor vardagar kl. 9-17.

Du hittar dina sparade avsnitt i menyn under "Min lista".