1 av 3
Papusza
2 av 3
Plakato pe Papusza
3 av 3
Vulitsa kusa lako anav
Radio Romano

Papusza - romana poesiaki dej

Papusza
13 min

Kana dikhel pe patretura pe Papusza ande kevni thaj po internet arakhel pe mindig patretura pe jekh shuki romni ande kale lunge bal so mindig dikhel tele vaj ande rig thaj lako muj asal numa vi te asal lako muj dikhel pe ke varisavi briga sas kadala romnia.

Lako gadjikano anav sas Bronislawa Wajs, Voj arakhadjilas ando bersh 1908 ando foro Lublin ande Polska thaj sas anda e rom Polske Roma.

Papusza barilas ande jekh bari romani familja khaj trajinas traditionalne,von handlulinas, drabarnas e gadjen thaj but anda e mursh ande laki familja sas lashie muzikantura khaj sas zurales lashie pe harpa.

Pe kodi vrama khaj barilas e Papusza nas e skola vazno e romenge thaj e rom chi pirnas ande skola.

Vi kade sitcilas e Papusza e polcicko alfabeta thaj sitcilas te ginavel.

La zutisardas jekh ziduvanka te ginavel thaj e Papusza pocinelas a ziduvankake ande chordane kajna.

Voj las te ginavel kevni thaj tela jekh skurto vrama kerdas voj peske jekh cini biblioteka kevnienca. Kadal kevni garavlas voj angla pesko dat thaj peski dej te na holjajven von pe late anda kodo ke voj djanelas te ginavel.

Pala jekh vrama araklas lako dat lake kevni thaj holjajlas kade zurales pe Papusza ke vi mardas la thaj vi phabardas lake kevni.

Kana sas e Papusz 15 bershengi sas voj mangadi thaj vi dini jekhe maj phure romeske, vov bushiolas Dionizy Wajs. Lengo ansuripe nas shoha loshako thaj len nas chi soske chavora.

Tela kadi vrama djilabelas e Papusza zurales shukares thaj kana voj djilabelas cirdelas lako rom pe harpa. E textura ande lake djila arakhelas voj avri tela sa kodi vrama so voj djilabelas thaj e djilas sas pa chorripe, hasardo trajo thaj baro kamipe khaj o vesh.

Tela peske terne bersh naklas voj vi o angluno ljumako maripe thaj vi o dujto ljumako maripe.

Kana o njamco kerdas occupatcia pe polska ando bersh 1939 thaj khiddelas e romen maj angle ande koncentraciake lagera, garudjilas e Papusza thaj laki familja ande e bare vesha si si ande Polska.

Kana avilas e paca thaj e ljumako maripe agorisajlas diklas e Papusza but chorripe thaj pharipe, but rom anda laki familja sas mudarde tela kadi kali vrama.

Papusza skirisardas but djila thaj poezia tela kadi vrama khaj bushion Ratvale asva. Ande kadal djila thaj poezia skrij voj sar e vrama sas thaj sar manush sas mudarde, ande kadal skirimata skrij voj vi pa kodo ke e rom nakle sa kodo pharo chorripe sar e zidevura thaj skrij vi poezia khaj si rom khetanes zidovenca.

Kana avilas o milaj ando bersh 1949 areslas jekh polcicko poeta o Jerzy Ficowski ando romano gav, vov las sigo sama ke e Papusza skrijas shukar poezi thaj sigo kamlas pe o Ficowski ande Papuszake poezi thaj mangelas la zurales voj te mukhel avri peski poezia thaj djila te birin maj but manush te kamen laki buci.

Pala jekh vrama muklas e Papusza peski buci avri thaj o Ficowski boldelas e buci pe polcicko chib thaj sigo kerdjile pe a Papuszake poezi pindjarde pa intrego polska thaj pa loli europa.

Voj chi pacalas ke kade mishto djala laka poeziasa. Tela kado vrama sas vi politiciara ande Polska so ginavnas lake poezi thaj von birinas te ginaven sa so voj skrijas.

But anda lake bucia sikavlas vi o chacho patreto pa e romengo trajo thaj kote nas sa romanticno sar ande kaver poezi so si pa rom.

E politicara lenas opre e problemura so e rom nakhenas thaj kamnas te zhutin e romen te trajin maj feder thaj kana von phenas maj feder ghindonas von e rom te nakhen jekh assimilatcia.

E Papusza skrijas peski poezia te mukhel peski dukh anda pesko hjilo thaj e politikura vazdenas kadi poezia sar peski propaganda te sikaven ke e rom chorres trajin thaj trobuj te aven assilirime.

Ando bersh 1952 malades o polcicko regeriungo jekh decizia jekhe zakonosa te na birin e rom te vandrulin feri te aven tele inkerde thaj te avel kade te trajin e rom po than.

Kana e rom chi ashiade pengo trajo sar nomadura maladas o polcicko regeriungo jekh nevo zakono ando bersh 1964 khaj phendas ke nashtik konik te traji nekh nomadicno trajo ande Polska.

Tela kadal bersh so e politikura ande polska kernas kadal bucia pa rom kernas a Papuszaki familja thaj e kaver rom ande polska bare holja lasa.

Von phende ke voj purisardas sa pa e rom e gadjenge, e romani kultura, romano trajio thaj ke voj sitciardas e romani chib e gadjenge so sas garudini sa kadal bersh angla e gadje.

Ando bersh 1954 sas voj akardi ande romani kris.

Voj phenlas ande kris ke voj chi djanelas ke sa kado kerla pe anda laki buci thaj phenlas ke voj nas andre ande buci ande polcicko politika thaj ke voj nas doshali ande kadal bucia.

Konik chi shunelas pe late ande kris thaj o Shero rom shutas la rigate thaj voj ashilas magherdi.

Kana voj las kadi kris las voj te rovel thaj te brigij, voj zumavlas te cirdel palpale sa peski poezia thaj djila so sas publicirime thaj kana las sama ke kodo chi djal phabardas voj sa peske kaver skirimaske bucia.

Ande jagh phabile opral 300 djila thaj poemura so nas inke avri dine.

Pala kadi vrama pelas e Papusza ande jekh phari depressia thaj sas vi ande bolnicia 8 shon.

Papusza - Bronislawa Wajs mulas ando bersh 1987 thaj atunci sas voj bisterdi mashkar but manush.

Uni bersh pala lako meripe vazdas pe pale jekh interesso karring e Bronislawa Papusza Wajs.

Laki buci sas po dujto publicirime thaj po dujto line e manush te kamen laki poezia so sikavlas e romengo trajo, e romengi dukh thaj e romengi losh.

Kadal poezi si akanak bolde ande but chibia, akanak kerel pe teatrura pa lako trajo.

Ando foro Gorzow Wielkopolski si adjes vi jekh vulitsa laka anavesa thaj vi jekh museumo so sikavel laki buci thaj laki historia.

Adjes kana vorbij pe pa e Papusza - Bronislawa Wajs chi vorbij pe nasulimata pa late ke voj bikindas o romanipe feri asharel pe laki buci thaj kana arakhel pe lako anav ande kevni skrij pe:

Papusza - a romana poesaki dej.

Grunden i vår journalistik är trovärdighet och opartiskhet. Sveriges Radio är oberoende i förhållande till politiska, religiösa, ekonomiska, offentliga och privata särintressen.
Du hittar dina sparade avsnitt i menyn under "Min lista".