1 av 2
O zido-falo savo ulovaole romen koatr e javer manushen ano foro Kosice ani Slovakia.
2 av 2
Gade train e roma andi Slovakia.
Internationalno

Putardi xenofobia thaj xtremismo prekal e roma ani centralno evropa

Xenofobia pa e roma ani centrlano evropa
7:50 min

Ano Cheho, Slovakia, Ungro avdive shaj te dikholpe putarde e xenofobia thaj extremismo thaj jekh nevo nacizmo preklo e roma. Vi ano Cheho vi ani Slovakia putarde varesave poltikane manush mothoven kaj si ljen rasistikane gindia. Von but var organizuinen demonstarcie preklo e roma, sar exemplo savo hine ano maj chon ano sherutno foro Brno, ano Cheho svao si o dujto maj baro foro, ani piri parola von pehenena kaj o "roma si themeske parazitia" thaj kaj trubul te kerope maj zoralo zakono prekal ljende, musaj te irina o zakono e mudarimasko palpalje!

Akia demonstarcia organizuindja e partia savi na kamolo javer mansuhen e Arbetarpartiet sar jekh manifestation savi kerda bare probljemia amdo drago foro. E droma sas phande, avral sas dji ke 1000 policijcia save si gatisrime te ulope karavaler, arakhena sa o ulice thaj dikehna te na mukhen kahnikas ano centro e forosko savo sa javer manush ja se romen.

Angal e policiako djivdo zido-falo sas e demomstarntia hurade ane kalje gada thaj saljen kalje flage-sibolia. Varesave djan trujal thaj mange love pe ulica te delpe dumo e phurane organizaciake Ku Klux-Klan -sherutneske david Duke save astarde e chekoski policia ano Prag varesave dive maj anglal ljiljape akija demonstarcia.

Avral akija demonstarcia but roma denpe gindo thaj nashti te pachan kaj o majori e forosko mukhal ljen te organizuinen jekh gade demonstarcia prekalo e roma, ano jekh than kote angal 20 bersh kerdape demonstarcia prekal e komunistikaki diktatura.

Khoni kotar e persone save sas maj kalje na mukhenape ando centrum e forosko, numa e javer chekiske manusha shaj nakhen bi probljemosko. Thaj gade varesave ljendar phena.

Chache si bare probljemia e romenca numa gade sar so keren e extermistia akana nakhla sa e granica pheda e Hanka thaj o Milan, thaj dikhena sar e neve nacistia nakhen pire parolenca ano vas savo harmola Nationalnosocialismo akana.

E xenofobiako extermismo si baro prekalo e roma ani centralno evropa, sar exemplo so kerdjape jekh atako ano foro Vitkov prekal jekh romani familjia, kaj chudlape ande romane kehera jekh jagako molotovcocktails, kaj zuralje maladpe jekh duje beshegi romani chej, voj phabilji ani jag 80 procentia. Thaj vadje chi djanolpe kon kerda godo.

Trujal o foro Kosice ano jekh video filmo savo e policia crdla telje ando piro mobilno telefono, chute zorasa duje romane chavoren 10 thaj 16 beshenge te malaven jekh jekhe zoralje, thaj cepina pe lejnde te huljaven telej pe gada te aven nange.

Vi ande foria thaj vi ande avral e foria e roma djivdine ane margine e trajoske bi te avol ljen fundo so trubul e trajoske, naj elekticiteto, paj naj kaj te chuden e gunoja but pharo djivdipe.

Sar exeplo ano foro o Kosice ano than savo akhardol Lunik IX. Akate djivdinen dji ke 7000 manusha jekh than savo sas vazdimo upre te trin numa 2500. But phare si te ikljove thaj te muchitut kotar akava than.

O foro i komuna dla pi vorba kaj ka keren maj lache thaj neve kehara numa akav proceso djal but, but po cera. E familjien saven si misbruk probljemi, djene save keren kriminalno akto save ljilje love javerestar numa akana nashti te pochinen palpalje, thaj vi naj ljen love te pochine pire khera kaj train achilje te train mashkar e gunoja thaj ande pahge phabarde khera.

E terne roma save djan andi gimnazia shkola ke javer rig e foroski den jekh diplomatichno vorbipe pa o puchipe sar si te trailpe ando Kosice jekh foro savo si bara sar o Malmö? 

Ani shkola si amenge mishto numa kana dja ando foro dikeh pe amende bange so sam roma. numa musja te pehan kaj si vi roma save dikehn pe gadje bange phene e terne roam save djan ani gimnazia shkola.

O Branislav Tichi kerol buti ani organizacia Amnesty pa manushikane chachipe vov phenol kaj ani jekh anketa savi von kerde, mothovol kaj svako 7 slovako chi kamol te trail pashe jekh romani familjia. Jkeh javer anketa savi kerdape e chavorenca ande fundone shkole mothovl kaj but ljendar roden te avol maj zoarlo starfo prekalo e roma te krde varesavo kriminalno akto.

E difernca mashakr amen thaj von ulji but bari, vi mashkar e manusha a vi mashkar e manshu save keren ande institucie. Te pehenesa jekh majoriske ando foro ane öst slovakia kaj vov si rasisto shaj holjavola thaj phenol kaj vov naj nuama avdive von putarde pehne ja me sem rasisto, phenda ameneg o Branisaql Tishu kotar o Amnesty.

Godo so o Amnnesty kerol buchi ani Slovakia si te edukinenpe e manusha. Te naj tut edukacia nashti te arakeh buchi a jekh romeske si duplo popaher savo avol kotar jekh geto te arakhol buchi. Ane but than naj ljen shansa te arakhe  buchi.

Bute romane chaven chon ane specialne klase, gindosa kaj e parne chave shaj ando miro te edukinenpe. Odolejske e romane chavoren chiven ane specialne shkole e chavorenca sven si psikichne ja se si ljen jekh funktionshinder odothen von shaj numa te sikljon fundone bucha phenda o Branislav tishhu.

Numa si jekh cikni shansa e romane chavorenge te edukinenpe, ani Esttiska gimanzia ano Kosice sikljolpe pa e kultura, muzika, design, vasteske bucha thaj chib svi si kerdi e romenge, gade gindo e Veronika, Karolina, Lucia, Diana thaj e Livia save si ando programo deasign pa e gada.

Numa chachimastar sar ka agorilpe khoni chi djanol. Numa e shkola ljenge si sar varekaj kaj shaj te garavenpe kaj shaj te aven respektirime. Numa kan ka avol e vrama te rode buchi ka avol but phare phenol o Lukas.

Grunden i vår journalistik är trovärdighet och opartiskhet. Sveriges Radio är oberoende i förhållande till politiska, religiösa, ekonomiska, offentliga och privata särintressen.
Du hittar dina sparade avsnitt i menyn under "Min lista".