Du måste aktivera javascript för att sverigesradio.se ska fungera korrekt och för att kunna lyssna på ljud. Har du problem med vår sajt så finns hjälp på https://kundo.se/org/sverigesradio/

خه‌ڵاتی نۆبێل و پاشخانه‌که‌ی

بڵاو کرایه‌وه‌ onsdag 8 oktober 2008 kl 14.08

له‌ ڕۆژمه‌رگی ئه‌لفرێد نۆبێلدا که‌ 10 ـی دێسه‌مبه‌ره‌، خه‌ڵاتی نۆبێلی بواری جیاجیا به‌سه‌ر ئه‌وانه‌دا ده‌به‌شێنرێته‌وه‌، که‌ له‌ میانی ساڵی ڕابردوودا، گه‌وره‌ترین خزمه‌تیان به‌ مرۆڤایه‌تی گه‌یاندووه‌.

خه‌ڵاتی نۆبێل له‌سه‌ر وه‌سیه‌تنامه‌یه‌ک هه‌ڵچنراوه‌، که‌ ئه‌لفرێد نۆبێل ـ که‌ بۆ نموونه‌ دینامیتی دیته‌وه‌ ـ له‌ 27 ـی نۆڤێمبه‌ری 1895 نووسی و بڕیاری دا دامه‌زراوه‌ی نۆبێل به‌ سامانه‌که‌ی ئه‌و پێکه‌وه‌ بنرێت و مزه‌که‌یشی وه‌ک خه‌ڵات هه‌موو ساڵێک به‌و که‌سانه‌ بدرێت، که‌ له‌ میانی ساڵی ڕابردوویدا زۆرترین که‌ڵکیان به‌ مرۆڤ گه‌یاندووه‌. بڕی خه‌ڵاته‌که‌یش به‌سه‌ر پێنج بوار ، فیزیا، کیمیا، زینده‌وه‌رناسی یان ده‌رمانسازی، ئه‌ده‌ب و ئاشتیدا دابه‌ش بکرێت.

وه‌سیه‌تنامه‌که‌ دوای مردنی ئه‌لفرێد نۆبێل ـ له‌ ده‌ی دیسه‌مبه‌ری 1896 ـ ئاشکرا بوو. دوایی وه‌سیه‌تگێڕه‌کان چه‌ند ساڵێکیان پێ چوو، تا توانییان ته‌داره‌که‌ کرده‌نییه‌کانی به‌شینه‌وه‌ی خه‌ڵاته‌کان بهێننه‌ جێ ـ بۆ نموونه‌ ڕوونکردنه‌وه‌ی بڕگه‌ی ”له‌ میانی ساڵی ڕابردوودا” یه‌کلا بکه‌نه‌وه‌، که‌ له‌ وه‌سیه‌تنامه‌که‌دا هاتووه‌.

خه‌ڵاتکراوی به‌شی فیزیا و کیمیا ئه‌کادیمیای زانست دیاریان ده‌کات، خه‌ڵاتی ده‌رمانسازی ئینستیتۆی کارولینسکه‌ و خه‌ڵاتی ئه‌ده‌بییش ئه‌کادیمیای سویدی بڕیاری ده‌دات.

له‌ 1969 ـوه‌ خه‌ڵاتی ئابووریناسییش له‌گه‌ڵ خه‌ڵاته‌کانی نۆبێلدا ده‌درێت، به‌ڵام ئه‌مه‌یان پێوه‌ندی به‌ وه‌سیه‌تنامه‌که‌ی نۆبێله‌وه‌ نییه‌، به‌ڵکوو خه‌ڵاتێکه‌ ”به‌ یادی ئه‌لفرێد نۆبێله‌وه‌” و پاره‌که‌یشی بانکی نیشتیمانیی سوید دابینی ده‌کات، که‌ خه‌ڵاته‌که‌ی به‌ یادی 300 ساڵه‌ی دامه‌زراندنی خۆیه‌وه ـ ‌ساڵی 1968 ـ داهێناوه‌.

ئه‌م خه‌ڵاتانه‌ یه‌که‌م جار له‌ ساڵی 1901 به‌شرانه‌وه‌ و، له‌و ساڵه‌وه‌ هه‌موو ساڵێک له‌ ستۆکهۆڵم و ئوسلۆ ـ که‌ خه‌ڵاتی ئاشتی ده‌دات ـ له‌ ده‌ی دیسه‌مبه‌ردا که‌ ڕۆژمه‌رگی نۆبێله‌، به‌ شێوه‌یه‌کی فه‌رمی و له‌ ئاهه‌نگێکی شکۆمه‌ندانه‌دا به‌سه‌ر خه‌ڵاتکراوه‌کاندا دابه‌ش ده‌کرێن.

هه‌موو خه‌ڵاتێک له‌ میداڵێک و به‌ڵگه‌نامه‌یه‌کی که‌سه‌کی و پاره‌یه‌ک پێک دێت، که‌ ئه‌مساڵ ده‌ ملیۆن کرۆنی ته‌واوه‌. خه‌ڵاتی نۆبێل ده‌کرێت به‌ ته‌نیاکه‌سێک تاکوو سێ که‌س بدرێت و، خه‌ڵاتی ئاشتییش ده‌شێت به‌ ڕێکخراو ڕه‌وا ببینرێت.  

حه‌سه‌ن نوور
hassan.noor@sr.se

بنەمای ڕۆژنامەگەریی ئێمە لەسەر متمانە و بێلایەنییە. ڕادیۆی سوید لە ڕووی سیاسییەوە بێلایەنە. چ لە سیاسەت، ئایین، ئابووری، سوودی گشتی و چ بەرژەوەندیی تایبەتدا
Har du frågor eller förslag gällande våra webbtjänster?

Kontakta gärna Sveriges Radios supportforum där vi besvarar dina frågor vardagar kl. 9-17.

Du hittar dina sparade avsnitt i menyn under "Min lista".