خه‌ڵاتی نۆبێلی ٢٠٠٨ له‌ کیمیادا، درایه‌ سێ زانای ئه‌مریکایی

کومیته‌ی ئه‌کادیمیای زانستیی نۆبێل، خه‌ڵاتی ئه‌مساڵی خۆی له‌كیمیادا، به‌ سه‌ر سێ زانای ئه‌مریکاییدا دابه‌شی:

  • ئوسامۆ شیمۆمۆرا (Osamu Shimomura)
  • مارتین چاڵفی (Martin Chalfie)
  • راجر تسین (Roger Tsien)

هۆی ئه‌م خه‌ڵاتدرانه‌‌، دۆزینه‌وه‌ و پێشخستنی پرۆتێئینی تیشکی سه‌وزهاوێژ (The green fluorescent protein (GFP)) ڕاگه‌یه‌نرا که‌ بۆته‌ هۆی به‌رپابوونی شۆڕشێکی مه‌زن له‌ زانستی پزیشکیدا‌‌.

کومیته‌که‌ له‌ ڕوونکردنه‌وه‌یه‌کدا ده‌ڵێ ”ئه‌مڕۆکه‌ توێژه‌ر، به‌ یارمه‌تیی GFP، ده‌توانێ ڕه‌وته‌ بایۆلۆژییه‌ نادیاره‌کانی رابردوو جارێکی دیکه‌ ببینێته‌وه‌، بۆ نموونه‌ ئه‌وه‌ی که‌ خانه‌کانی شێرپه‌نجه‌، چۆن له‌ ناو مێشکدا هه‌ڵده‌ده‌ن و زیاد ده‌که‌ن.” 

له‌ مێژووی دۆزینه‌وه‌ی GFPدا،‌ سێ که‌س ده‌وری سه‌ره‌کییان گێڕاوه‌:

٭ ئوسامۆ شیمۆمۆرا (Osamu Shimomura)، توانی GFP له‌ مه‌رجانی ناودێر به‌ (Aequorea victoria) ـ که‌ زیاتر له‌ که‌ناره‌کانی ئه‌مریکا ده‌ڕوێ ـ جیا بکاته‌وه‌‌. ئه‌و بۆی ده‌رکه‌وت که‌ پرۆتێئین، ئه‌و کاته‌ی له‌ ژێر تیشکی ”له ‌بنه‌وش به‌ده‌ر” دابێ، تیشکێکی سه‌وزی به‌هێز داوێژێ.

٭ مارتین چاڵفی (Martin Chalfie) یه‌که‌م که‌س بوو که‌ نیشانی دا تیشکی سه‌وزی GFP ده‌توانێ وه‌ک نیشانه‌یه‌کی بریقه‌دار، بۆ گه‌لێ دیارده‌ی جودای بایۆلۆژیکی به‌کاربهێنرێ. چاڵفی بۆ نموونه‌، شه‌ش خانه‌ی لێکجودای له‌ کرمۆکه‌یه‌کی دیوده‌ردا، به‌ یارمه‌تیی GFP، دره‌وشانده‌وه‌. (کرمۆکه‌ی دیوده‌ر، زینده‌وه‌رێکی کرماسای یه‌ک میلیمه‌تریی شه‌فافه‌‌ که‌ ناو له‌شی دیاره‌ و بۆ تاقیکاریی بایۆلۆژیکی به‌کار ده‌هێنرێ.)

٭ راجر تسیه‌ن (Roger Tsien) یارمه‌تی ئه‌وه‌ی دا که‌ تێبگه‌ین چۆن GFP ده‌دره‌وشێته‌وه‌ و تیشکی سه‌وز داوێژێ. ئه‌و هه‌روه‌ها ڕه‌نگگه‌لی سه‌وزی پرۆتێئینی لێک جوداکرده‌وه‌ و که‌سێتیی خۆی پێبه‌خشین. ئه‌مه‌ش ده‌بێته‌ هۆی ئه‌وه‌ی چه‌ندین ڕه‌وتی بایۆلۆژیکی، هاوکات، بخرێنه‌ ژێر چاوه‌دێرییه‌وه‌.

  • ئوسامۆ شیمۆمۆرا، هاووڵاتی ژاپۆنه‌ و له‌ ساڵی ١٩٢٨ له‌ دایک بووه‌. پرۆفیسۆری به‌رزی تاقیگه‌ی Marine Biological Laboratory و زانستگای ده‌رمانسازیی بۆستۆنی ئه‌مریکایه‌.
  • مارتین چاڵفی، هاووڵاتیی ئه‌مریکایه‌، له‌ دایکبووی ١٩۴٧ ه‌ و له‌ ساڵی ١٩٨٢وه‌ پرۆفیسۆری زانستی بایۆلۆژیی زانستگای کۆڵۆمبیایه‌ له‌ نیۆیۆرک.
  • راجر تسیه‌ن، هاووڵاتیی ئه‌مریکایه‌، له‌ دایکبووی ساڵی ١٩٥٢ ه‌ و له‌ ساڵی ١٩٨٩وه‌ پرۆفیسۆری زانستگای که‌ڵیفۆرنیایه‌ له‌ سه‌ندیه‌گۆ.

ناسری سینا

nasser.sina@sr.se 

بنەمای ڕۆژنامەگەریی ئێمە لەسەر متمانە و بێلایەنییە. ڕادیۆی سوید لە ڕووی سیاسییەوە بێلایەنە. چ لە سیاسەت، ئایین، ئابووری، سوودی گشتی و چ بەرژەوەندیی تایبەتدا
Du hittar dina sparade avsnitt i menyn under "Min lista".