‌هه‌واڵه‌کانی ڕۆژی پێنجشه‌ممه‌ ٩/١٠/٢٠٠٨

قه‌یرانی جیهانیی ئابووریی ئه‌م هه‌فتانه‌ی دوایی، سه‌ر له‌ ئاخر بانکی ناوه‌ندیی سوید، بانکی ناوه‌ندیی یه‌کێتیی ئه‌ورووپا و بانکی ناوه‌ندیی ئه‌مریکای لێبڕاو کرد سوودی بانکه‌کانیان وێکڕا دابشکێنن. بانکی ناوه‌ندیی سوید، ڕۆژی ڕابردوو سوودی ڕێشانده‌ری خۆی به‌ ڕێژه‌ی نیو له‌ سه‌ددا، که‌م کرده‌وه‌. سوودی ڕێپێشانده‌ر پاش ئه‌م که‌مبوونه‌وه‌یه‌، گه‌یشتۆته‌ ئاستی 4.25 له‌ سه‌د.

دیاره‌ ئێمه‌ به‌ یه‌که‌وه‌ ئه‌و سیگناڵه‌ ده‌نێرنه‌ بازاڕی جیهانی که‌ بانکه‌ ناوه‌ندییه‌کان هه‌ر کامه‌ و به‌ شێوه‌ی تایبه‌تیی خۆیان کار ده‌که‌ن، به‌ڵام هه‌م خاوه‌نی پاره‌ن له‌ سیسته‌می دارایی خۆیاندا، هه‌م هه‌ر یه‌که‌ و حه‌ز ده‌که‌ن، کاردانه‌وه‌ی خۆیان له‌ سه‌ر پرسه‌ گشتییه‌کان هه‌بێت. ئه‌مه‌ش زۆر ئه‌رێنییه‌ و شوێنێکی باش له‌ سه‌ر بازاڕی داراییدا ده‌نێت.

ستێفان ئینگوس سه‌رۆکی بانکی ناوه‌ندیی سوید له‌ وه‌لامیئه‌و پرسیاره‌دا که‌ ئاخۆ ده‌بێ دیسان چاوه‌ڕێی داشکانه‌وه‌ی سوودی ڕێپێشانده‌ر بین گوتی: بانکی ناوه‌ندی بۆ ئه‌م شته‌ له‌ کۆبوونه‌وه‌ی ڕۆژی ٢٢ی ئه‌و مانگه‌دا، بڕیاری خۆی ده‌دات.

به‌محاڵه‌وه‌ زوربه‌ی کارناسانی ئابووریی سوید، له‌ سه‌ر ئه‌م بڕوایه‌ن که‌ ڕه‌وتی که‌مبوونه‌وه‌ی سوودی بانکه‌کان، له‌ سوید ده‌ستی پێکردووه‌ و ئه‌م داشکانه‌ی دوێنێ، سه‌ره‌تای ئه‌م ڕه‌وته‌یه‌.

کرده‌ی ڕۆژی ڕابردووی بانکه‌ ناوه‌ندییه‌کانی یه‌کێتیی ئه‌ورووپا و ئه‌مریکا، وێچونێکی زۆری له‌ گه‌ڵ ئه‌و کرده‌وه‌ هاوئاهه‌نگه‌ی پاش هێرشی تیرۆریستیی یازده‌ی سێپتامبری ٢٠٠١ هه‌یه‌ که‌ ئه‌و بانکانه‌، سوودی ڕێپێشانده‌ریان که‌مکرده‌وه‌ و ئه‌م ره‌وته‌ هه‌روا به‌رده‌وام بوو.

ئوربان هانسۆن برۆنسۆڤیچ، سه‌رۆکی ئه‌نستیتووتی پێسکه‌وتنی ئابووریی سوید، که‌ ڕاسپارده‌ی داشکاندنی ئه‌م سووده‌ی کرده‌ بانکی ناوه‌ندیی سوید و پاش سێ سه‌عات لێی قه‌بووڵ کرا ده‌ڵێ به‌ گوێره‌ی پێشبینیی ئه‌م دامه‌زراوه‌یه‌، بری سوودی ڕێپێشانده‌ر، له‌ سوید، له‌ کۆتایی ساڵی ٢٠٠٩ و سه‌ره‌تای ٢٠١٠دا ده‌بێته‌ 3.5 له‌ سه‌د.


وه‌رگرتنی قه‌رز بۆ کڕینی خانووبه‌ره‌ له‌ سوید، پاش ئه‌و قه‌یرانه‌ ئابوورییه‌ جیهانییه‌، زۆر دژوارتر بووه‌. سوێد به‌نک، یه‌کێ له‌ یه‌که‌م بانکه‌کانی سویده‌ که‌ مه‌رجی دانی قه‌رزی نوێی خانووبه‌ره‌، توند کردۆته‌وه‌. بۆ نموونه‌ له‌ دوو خاڵ دا:

یه‌که‌م: ئه‌و قه‌رزانه‌ی بێ دانه‌وه‌ی خودی قه‌رزه‌که‌ن، سویدی گوتنی Amortering، هه‌ڵده‌وه‌شێنرێنه‌وه. به‌م مانایه‌ که‌ نابێ هه‌ر سوودی قه‌ره‌زه‌که‌ بده‌نه‌وه‌ به‌ڵکوو ده‌بێ له‌ ئه‌سڵی قه‌رزه‌که‌ش، مانگانه‌ شتێک بده‌نه‌وه‌.

دووه‌م: دانی قه‌رز به‌ ڕاده‌ی ٩٥ له‌سه‌دی نرخی خانووه‌که‌، ڕاده‌گیرێ. واتا له‌مه‌و دوا سویدبه‌نک، پاره‌ ته‌نیا به‌و که‌سانه‌ ده‌دا که‌ خۆیان له‌ سه‌دا ده‌ی نرخی خانووبه‌ره‌که‌یان هه‌بێ.

بانکه‌کانی تری سوید، هه‌رچه‌ند به‌ شێوه‌ی ڕه‌سمی، ئاڵوگۆڕێکیان له‌ سیاسه‌ته‌کانی ئیعتیباریی خۆیاندا ڕانه‌گه‌یاندووه‌ به‌ڵام به‌دوای قه‌یرانی ئه‌م دواییانه‌‌ی ئابووریی جیهان، به‌ کرده‌وه‌، له‌ سه‌ر دانی قه‌رزی نوێی خانووبه‌ره‌، دژواری چێده‌که‌ن.

هه‌روه‌ها له‌ به‌ر ئه‌وه‌ی فرۆشی خانووبه‌ره‌ ئێستا زه‌حمه‌ته‌ و که‌م که‌س به‌و مه‌رجانه‌ی ئێستا، حازرن خانوو بکڕن، بۆیه‌ چه‌ندین بانکی سویدی رایانگه‌یاندووه‌ که‌ خاوه‌نانی خانوو کاتێ ده‌توانن قه‌رز بۆ کڕینی خانووی نوێ وه‌رگرن که‌ بتوانن ڕێککه‌وتننامه‌ی فرۆشی خانووه‌که‌ی ئێستایان، پێشانی بانک بده‌ن.

زوربه‌ی بانکه‌کانی سویدیش رایانگه‌یاندووه‌ که‌ قه‌رزوه‌رگرانی نوێ ده‌بێ بتوانن بیسه‌لمێنن که‌ ده‌توانن قه‌رزه‌کانی بانکیان، ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر سووده‌کانی له‌ دوو تا سێ له‌ سه‌د زیادیش بکات، بده‌نه‌وه‌.


له‌مه‌ودوا قه‌ده‌غه‌بوونی چاوپێکه‌وتن بۆ ئه‌و پیاوه‌ی، دژی ژنه‌که‌ی توندوتیژیی به‌کار هێناوه‌ و دادگا بڕیاری داوه‌ که‌ هیچ جۆره‌ چاوپێکه‌وتنێکیان نه‌بێت، ئه‌وه‌ی که‌ به‌ سویدی پێی ده‌ڵێن (besöksförbud)، ده‌گۆڕدرێ و ده‌بێته‌ قه‌ده‌غه‌بوونی هه‌رجۆره‌ په‌یوه‌ندییه‌‌ک، چ به‌ ته‌له‌فۆن، SMS و پۆست و له‌م جۆره‌. ئه‌مه‌ ئاکامی توێژینه‌وه‌یه‌که‌ که‌ وه‌ک پێشنیار، بۆ کرانه‌ به‌ یاسا، هاتۆته‌ گۆڕێ.

ساڵی ڕابردوو، چوار هه‌زار که‌س، حوکمی قه‌ده‌غه‌ی چاوپێکه‌وتنیان له‌ لایه‌ن دادگاوه‌ بۆ ده‌رچوو. زۆربه‌شیان بۆ ئه‌و پیاوانه‌ ده‌رچوو که‌ به‌ توندی هه‌ره‌شه‌یان له‌ ژنه‌کانیان یا هاوسه‌رانی کۆنیان کردبوو، یا لێیان دابوون، هه‌روه‌ها بۆ ئه‌و پیاوانه‌ی، هه‌ڕه‌شه‌یان له‌ کچه‌کانیان، یا کچانی خزم و ئاشنایان کردبوو. یا کوتابوویانن. یان لێره‌و له‌وێ وه‌دوایان که‌وتبوون.

بیاتریس ئاسک، وه‌زیری دادی سوید ده‌ڵێ: پێشنیاره‌ یاساکه‌ هه‌ر قه‌ده‌غه‌بوونی چاوپێکه‌وتن نییه‌ به‌ڵکوو، پیاو نابێ به‌ ڕێی ته‌له‌فۆن، موزاحیم بێ و ئازاری که‌سه‌که‌ بدات، یا شتی بۆ بنێرێ و گه‌لێ جۆری تری په‌یوه‌ندیگرتن. له‌و کاته‌دا چه‌مکی قه‌ده‌غه‌بوونی په‌یوه‌ندی (kontaktförbud) دێته‌ پێشه‌وه‌.

بێتوو ئه‌و جۆره‌ قه‌ده‌غه‌بوونه‌ش پێویست به‌ کۆنترۆڵکردن بکات، ئه‌وا به‌ شێوه‌ی پێبه‌ندێکه‌وه‌ ده‌کرێ. بیاتریس ئاسک ده‌ڵێ ئه‌و که‌سه‌ی هه‌موو جارێ ئه‌و حوکمه‌ی به‌سه‌ریدا بڕاوه‌ته‌وه‌ بخاته‌ ژێر پێوه‌، ئه‌وا ئێمه‌ ده‌بێ چاوه‌دێرییه‌کی زۆرتری بخه‌ینه‌ سه‌ر و له‌و کاته‌دا ئه‌و شێوه‌ ئاگالێبوونه‌، جێی خۆیه‌تی.

بنەمای ڕۆژنامەگەریی ئێمە لەسەر متمانە و بێلایەنییە. ڕادیۆی سوید لە ڕووی سیاسییەوە بێلایەنە. چ لە سیاسەت، ئایین، ئابووری، سوودی گشتی و چ بەرژەوەندیی تایبەتدا
Du hittar dina sparade ljud i menyn under Min lista