هه‌ڵبژارده‌ی هه‌واڵه‌کانی پێنج شه‌ممه‌ 30ی ئۆکتۆبه‌ر

وه‌زیری ده‌ره‌وه‌ی سوید ( کاڵ بیلد – Carl Bildt)،  له‌یه‌که‌م سه‌ردانیدا بۆ ئه‌فغانستان چاوی به‌ سه‌ره‌ک وه‌زیرانی ئه‌ووڵاته‌ (حه‌مید کارازی) که‌وتووه‌و ده‌رباره‌ی پرسی ئاسایش له‌و ووڵاته‌دا گفتۆگۆ له‌ نێوانیاندا سازدراوه‌.  (کاڵ بیلد) ڕه‌خنه‌ی خۆی ئاڕاسته‌ی چالاکیه‌ سه‌ربازیه‌کانی ئه‌مه‌ریکا کردووه‌ که‌ زۆربه‌ی کات خه‌ڵکی بێتاوانی مه‌ده‌نی ده‌بنه‌ قووربانی ئه‌و کاره‌ سه‌ربازیانه‌. به‌ڕای (کاڵ بیلد) ئه‌و جۆره‌ کاره‌ سه‌ربازیانه‌ و کوشتنی هاووڵاتیانی ئاسایی تێیدا سه‌رچاوه‌ی دانپێدانان و باوه‌ڕدانه‌ به‌ هێزه‌کانی تالیبان و ڕۆڵیان له‌ ووڵاته‌که‌دا.

هه‌روه‌ها کاڵ (بیلد) جه‌خت له‌سه‌ر گرنگی ڕۆڵی سوپاو پۆلیس له‌ ئه‌فگانستان ده‌کاته‌وه‌، وه‌ک دووهێزی دابینکه‌ری ئاسایش له‌و ووڵاته‌دا و هه‌روه‌ها وه‌ک ته‌واوکه‌رو پاڵپشت بۆ پرۆسه‌ ئابووری و سیاسیه‌کان له‌ ئه‌فگانستان. هه‌ربۆیه‌ (کال بیلد) ده‌ڵێت ده‌بێت هه‌وڵه‌کان بۆ به‌هێزکردنی سوپای ئه‌فگانستان بخرێنه‌‌ کار.

(کاڵ بیلد) سه‌ره‌ڕای سستی بوژاندنه‌وه‌ی پرۆسه‌ سیاسی و ئابووریه‌کان له‌ ئه‌فغانستان، جه‌خت له‌ به‌ره‌وپێشچوون و گۆرانکاری له‌و ووڵاته‌دا ئه‌کاته‌وه‌و ده‌ڵێت بیناکردنی سیستێمێکی سیاسی چالاک له‌ ووڵاته‌دا ده‌ستپێکراوه‌و خۆئاماده‌ کردن بۆ هه‌ڵبژاردنه‌کانی ساڵی داهاتوو نیشانه‌یه‌کی باشی گۆڕانکاریه‌کانن له‌و ووڵاته‌دا


پۆلیس په‌نجه‌ مۆری که‌سانی گوومانلیکراو له‌ لیسته‌کانیدا ده‌ سڕێته‌وه‌.

پاش ڕه‌خنه‌ زۆری ده‌زگای پشکنینی زانیاری( داتائینسپیکشونه‌ن Datainspektionen)، به‌رامبه‌ر به‌ ده‌زگای پۆلیسی سویدی، نیوه‌ی ئه‌و په‌نجه‌مۆرانه‌ی له‌ له‌لیستی نه‌ته‌وه‌ییدا تۆمارکرابوون که‌ نزیکه‌ی 100000 په‌نجه‌مۆر ده‌کات، له‌لایه‌ن ده‌زگای پۆلیسه‌وه‌ سڕانه‌وه‌.  پێش ڕه‌خنه‌ی ده‌زگای پشکنینی زانیاری به‌رامبه‌ر به‌ ده‌زگای پۆلیس په‌نجه‌مۆری تۆمارکراوی که‌سانی گومانلێکراو ته‌نها له‌ پاش مردنی ئه‌و که‌سه‌ ده‌سسڕانه‌وه‌. پۆلیس نیگه‌رانی خۆی به‌رامبه‌ر به‌ سڕینه‌وه‌ی ئه‌ په‌نجه‌مۆرانه‌ ده‌رده‌بڕیت که‌ زۆرێکیان هی که‌سانێکی گومانلێکراو وکه‌سانێکی تر که‌ به‌ تۆمه‌تی چه‌ند ناسنامه‌یی له‌ لیستی پۆلیسدا تۆمارکراون. له‌گه‌ڵ پرسی سڕینه‌وه‌ی په‌نجه‌مۆره‌دا که‌ له‌مه‌ودوا وا بڕیاره‌ مانگانه‌ په‌نجه‌مۆری تۆمارکراو له‌ بێژنگبدرێت، پرسی گرنگی په‌نجه‌مۆر له‌به‌رامبه‌ر دێ ئان ئا دا دیته‌ گۆڕێ که‌ به‌ڕای به‌ڕێوه‌به‌ری به‌شی لێکۆڵینه‌وه‌کان له‌ ده‌زگای سه‌راسه‌ر پۆلیسی تاوان (ئه‌نده‌رش وێتلین -  Anders Wetling )  په‌نجه‌مۆر

گرنگی زیاتره‌ له‌ دێ ئێن ئا، ئه‌ویش له‌به‌رئه‌وه‌ی که‌ په‌نجه‌مۆری هیچ که‌سێک له‌وی تر ناچێت و هه‌ربۆیه‌ متمانه‌ی زیاتری پیده‌کرێت له‌ به‌دواداچونی کیشه‌ی تاوان و گوومانلێکراواندا، له‌به‌رامبه‌ر دنا که‌ ڕه‌نگه‌ بۆنموونه‌ دنا ی خوشک و برایه‌ک له‌یه‌ک بچن.


دوێنێ به‌ڕێوه‌به‌رانی به‌رگری سه‌ربازی ووڵاتانی ئه‌ووروپا هاووده‌نگ بوون له‌سه‌ر هه‌ڵبژاردنی سه‌ر فه‌رمانده‌ی سه‌ربازی سوید (هۆکان سیرێن-Håkan Syren)وه‌ک به‌ڕێوه‌به‌ری گشتی کۆمیته‌ی سه‌ربازی له‌ یه‌کێتی ئه‌ووروپادا. ئه‌م پۆسته‌ یه‌کێکه‌ له‌قوسترین ئه‌رکه‌کان له‌ یه‌کێتی ئه‌وروپا دا. به‌فه‌رمی کردنی ئه‌م پێشنیازه‌ له‌ 10 ی نۆڤه‌مبه‌ردا دیاریده‌کرێت ئه‌مه‌ پاش ئه‌وه‌ی که‌ وه‌زیرانی ده‌ره‌وه‌و وه‌زیرانی به‌رگری ووڵاتانی یه‌کێتی ئه‌وروپا بڕیاره‌که‌ په‌سه‌ند ده‌که‌ن.  له‌ گفتوگۆیه‌کدا له‌گه‌ڵ هۆکان سیرێن، ناوبراو وه‌رگرتنی ئه‌م پۆسته‌ به‌ شه‌ره‌فێکی گه‌وره‌ داده‌نێت که‌ سوید ده‌بێت شانازی پیوه‌بکات.


به‌گشتی  ژماره‌ی ئه‌ولاوانه‌ی که‌ کاری سیاسی جێده‌هێڵن دووجار زیاتره‌ به‌به‌راورد له‌گه‌ڵ که‌سانی به‌ته‌مه‌ن. هه‌روه‌ها ڕێژه‌ی ئه‌و ژنه‌ گه‌نجانه‌ی که‌ ته‌مه‌نیان له‌ نێوان 18 -34 ساڵیدایه‌ و چالاکی سیاسی به‌جێ دێڵن دووجا زیاتره‌ له‌و ژماره‌ی ئه‌و که‌سانه‌ له‌ گرووپه‌کانی تری کۆمه‌ڵگه‌دا. هۆکاری ئه‌مه‌ش ڕه‌نگه‌ په‌یوه‌ندی به‌ پێشبینی نه‌کردنی ڕێژه‌ی ئه‌رک و کاتی کارکردن بێت وه‌ک چالاکی سیاسی. ( فۆلکێ یانسۆن- Folke Johansson) پرۆفێسۆری بواری زانستی سیاسی له‌ زانکۆی یۆتۆبۆریه‌وه‌ پێی وایه‌ که‌ یه‌کێک له‌هۆکاره‌کان په‌یوه‌ندی به‌ سیاسه‌تی پارته‌ سیاسیه‌کانه‌وه‌یه‌ که‌ که‌سانی گه‌نج و که‌سانی په‌نابه‌ر هان ده‌ده‌ن تا بێنه‌ مه‌یدانی کاری سیاسیه‌وه‌، ئه‌ویش له‌به‌ر که‌می ڕێژه‌ی چالاکانی سیاسی له‌ ئه‌ندامانی ئه‌م گروپانه. هه‌ربۆیه‌ فۆلکێ یانسۆن ده‌ڵێت ئه‌و لاوانه‌ رازی ده‌بن وپۆستی سیاسی له‌کۆمۆنه‌کان و چالاکی سیاسی تر وه‌رده‌گرن به‌بێ ئه‌وه‌ی تێگه‌شتبن له‌ ئه‌رک و قورسایی کاره‌کانیان. هه‌ربۆیه‌ کاتێک دێنه‌ مه‌یدانه‌که‌ و هه‌ست به‌ قورسایی کاری سیاسی ده‌که‌ن ناچار مه‌یدانه‌که‌ به‌جێ دێڵن.


به‌پێی لێکۆڵینه‌وه‌یه‌کی سویدی له‌( نیو ئێنگلاند جێرنال ئۆف مه‌دیکه‌ل New England Journal of Medical) گۆڕینی سه‌عاتی هاوینه‌ بۆ زستانه‌ ژیانی چه‌نده‌ها که‌س له‌ تووشهاتن به‌ سه‌کته‌ی دڵ ڕزگار ئه‌کات، له‌کاتێکدا گۆڕینی کاتی زستانه‌ به‌ کاتی هاوینه‌ که‌ مانای سه‌عاتێک که‌متر خه‌وو ده‌گه‌یه‌نێت، به‌پێی ئه‌و لێکۆڵینه‌وه‌یه‌ نزیکه‌ی له‌سه‌دا پێنج  تووشهاتن به‌ سه‌کته‌ی دڵ زیاد ئه‌کات. هۆکاره‌که‌ش ئه‌وه‌یه‌ که‌ ڕیتمی خه‌و به‌‌ گۆڕینی سه‌عات تێکده‌چێت و ئه‌وه‌ش ئه‌بێته‌ هۆی زیادکردنی راده‌ی سترێس که‌ کاریگه‌ری له‌سه‌ر له‌شی مرۆڤ داده‌نێت. هه‌رله‌ سه‌ر ڕۆشنایی ئه‌‌و لێکۆڵینه‌وه‌یه‌ پزیشکان ئامۆژگاری حه‌وانه‌و خه‌ووتنی زیاتر ده‌ده‌ن به‌و که‌سانه‌ی که‌ کارده‌که‌ن، به‌تایبه‌ت له‌ ڕۆژانی دووشه ممانندا گه‌ربێت و که‌سێک له‌ پشووی هه‌فته‌دا که‌م خه‌وتبێت. ئه‌مه‌ش له‌به‌ر دۆزینه‌وه‌ی په‌یوه‌ندی له‌نێوان تێکچوونی ریتمی خه‌و له‌گه‌ل تووشهاتن به‌ سه‌کته‌ی دڵ.

نازه‌نین مه‌حموود

nazanin.mahmod@sr.se

بنەمای ڕۆژنامەگەریی ئێمە لەسەر متمانە و بێلایەنییە. ڕادیۆی سوید لە ڕووی سیاسییەوە بێلایەنە. چ لە سیاسەت، ئایین، ئابووری، سوودی گشتی و چ بەرژەوەندیی تایبەتدا
Du hittar dina sparade avsnitt i menyn under "Min lista".