1 av 2
2 av 2

ئه‌و که‌سانه‌ی له‌ هه‌تیوخانه‌کانی سویدی سه‌ده‌ی ڕابردوودا ڕه‌فتاری نه‌شیاویان له‌گه‌ڵ کراوه‌، قه‌ره‌بوو ده‌کرێنه‌وه‌‌

ڕاپۆرتی حوکوومه‌ت له‌ سه‌ر هه‌تیوخانه‌کان
5:46 min

له‌ ساڵانی 1900دا له‌ سوید، به‌هه‌زاران منداڵی بێسه‌رپه‌رشت و هه‌ڵگیراوه‌ که‌ له‌ ناو‌ خانوو و دامه‌زراوه تایبه‌تییه‌‌کانی سوسیالدا ڕاده‌گیران، ڕه‌فتاری ناشایستیان له‌گه‌ڵ ده‌کرا و له‌وانه‌ ئازار ده‌دران و لێیان ده‌درا. له‌ لێکۆڵینه‌وه‌یه‌کی حوکوومه‌تیدا که‌ بڕیاره‌ سه‌عات سێ و نیوی ئه‌م ئێواره‌یه‌، پێشکه‌ش بکرێ، باس له‌وه‌ ده‌کرێ که‌  ئه‌و منداڵانه‌، ده‌بێ له‌لایه‌ن ده‌وڵه‌ته‌وه‌ قه‌ره‌بوو بکرێنه‌وه‌.

لێکۆڵینه‌وه‌ی ناودێر به‌ گه‌ڕاندنه‌وه‌ی بڕوا (upprättelseutredningen) یه‌که‌مجار ساڵی 2006 پاش ئه‌وه‌ی‌ ده‌رکه‌وت که‌ هه‌زاران منداڵی بێ سه‌رپه‌رشتی ناو خانووه‌کانی سوسیال که‌ پێویستیان به‌ چاوه‌دێریی به‌رده‌وام هه‌یه‌، ئیهمال ده‌کرێن و ڕه‌فتاری ناشایستیان له‌گه‌ڵ ده‌کرێ و بۆنموونه‌ لێیان ده‌درێ، ده‌ست پێکرا. له‌م لێکۆڵینه‌وه‌یه‌دا که‌ له‌ سه‌ر ئه‌رکی وه‌زیری کاروباری منداڵان و به‌ساڵاچوان ماریا لارشۆنه‌وه‌ کراوه پێشنیازی به‌ڕێوه‌چوونی کۆڕێک کراوه‌ که‌ ده‌وڵه‌ت تێیدا دان به‌ به‌رپرسیی خۆی له‌مه‌دا بێنێ که‌ ڕوویداوه‌‌. وه‌زیری کاروباری منداڵان به‌ ڕۆژنامه‌ی داگێنزنیهێتری گوتووه‌ که‌ حوکوومه‌تی سوید داوای لێبوردن له‌و منداڵانه‌ ده‌کا که‌ له‌ خانووی تایبه‌تی چاوه‌دێریی به‌رده‌وامدا ده‌ژیان، به‌ڵام هێشتا دیار نییه‌ که‌ ئاخۆ ئه‌و منداڵانه‌، قه‌ره‌بووی ئابووریش ده‌کرێنه‌وه‌ یان نا؟

یه‌کێ له‌و منداڵانه‌ی ئه‌و کات له‌ ماوه‌ی ڕاگیرانی له‌و خانووانه‌دا ڕه‌فتاری ناشایستی له‌گه‌ڵ کراوه‌، خاتوو بیرگیتتا پالێنه‌ (Birgitta Palén) که‌ ئێستا له‌ کۆمه‌ڵه‌یه‌کدا به‌ ناوی (Samhällets styvbarn) واتا منداڵه‌ زڕه‌کانی کۆمه‌ڵگادا چالاکه‌ و خۆیشی له‌ نێوان ساڵانی 1949 تا 1963دا ده‌ جاران له‌ خانووی منداڵی هه‌ڵگیراوه‌ ـ فوسترهێم ـ دا ڕاگیراوه‌. بیرگیتتا یه‌که‌م جار که‌ درایه‌ ئه‌و خانووانه‌، سێ مانگانه‌ بوو. دایکی بێوه‌ژنێکی نه‌خۆش بوو که‌ له‌ نه‌خۆشخانه‌ی ده‌روونیی لۆنگبروودا ده‌ژیا. ئه‌و ده‌ڵێ خوێندنه‌وه‌ی کاغه‌زه‌کانی ئه‌و کاتی سوسیال له‌ سه‌ر خۆی، هه‌ستێکی به‌ڕاستی ناخۆشی داوه‌تێ و په‌ژاره‌داری کردووه‌.

بیرگیتتا ده‌ڵێ گه‌وره‌بوونه‌که‌م به‌ڕاستی منی تێکدا و به‌جارێکی شڵه‌ژاندمی. بۆیه‌ دواتر نه‌مده‌توانی خۆم بگرمه‌وه‌ و زۆرم بۆ زه‌حمه‌ت بوو خۆم کۆنترۆڵ بکه‌م. من پێم وایه‌ سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ی هه‌ندێ مرخی زاتیم هه‌بوو به‌ڵام گشت ژیانم سه‌روبن کرا و به‌جارێکی شێوا.

ئه‌و کۆمۆنه‌ی به‌ر له‌وانی دی داوای لێبوردن له‌و که‌سه‌ کرد که‌ به‌هۆی ده‌سدرێژی و شوێنکرانه‌وه‌ی له‌ هه‌تیوخانه‌دا ئازار درابوو، شاره‌وانیی بۆرلێنگێیه‌ که‌ لێنا ئانگبه‌ری سه‌رۆکه‌که‌یه‌تی.

لێنا ئانگبه‌ری ده‌ڵێ من پێم وابوو ئه‌وه‌ گرنگه‌ که‌ کۆمۆنی بۆرلێنگێ چاوه‌ڕێ نه‌بێ و خۆی ده‌ستپێشخه‌ر بێت. ئه‌مه‌ به‌لامه‌وه‌ گرنگ بوو که‌ چاوم به‌و مرۆڤه‌ بکه‌وێ، چون وام بیر کرده‌وه‌ که‌ ئه‌و کات که‌ ئه‌م ڕه‌فتاره‌ ناشایستانه‌ به‌ڕێوه‌ ده‌چوون، ئه‌وا کۆمه‌ڵگا نه‌یدیتن، به‌ڵام ئێمه‌ ئه‌مڕۆ مه‌جبوورین که‌ بیبینین. هه‌رچه‌ند ئێمه‌ خۆمان ئه‌و کات تێکه‌ڵ به‌و جۆره‌ ڕه‌فتارانه‌ نه‌بووین، به‌ڵام من خۆم کاتێ ئه‌مه‌ ڕووی ده‌دا، منداڵ بووم. واتا ئێستا به‌شێک له‌و کۆمه‌ڵگایه‌م و نوێنه‌ریشیم. بۆیه‌ ئه‌مه گرنگه‌ که‌ هه‌ست به‌ به‌رپرسی بکه‌م، دان به‌و هه‌ڵانه‌دا بێنم، ڕێز دانێم و ڕووبه‌ڕووی کێشه‌که‌ش ببمه‌وه‌. بۆیه‌ش زۆر سروشتییه‌ بۆم وه‌ها کارێک بکه‌م.‌

پێتر لیندبه‌ری سه‌رۆکی کۆمه‌ڵگه‌ی (Vanvårdad och bortglömd) بۆ فه‌رامۆشکراوان و ڕه‌فتاری خراپ له‌گه‌ڵ کراوان ده‌ڵێ قه‌ره‌بووکرانه‌وه‌ی ئابووری ‌ زۆر گرنگه‌.

لیندبه‌ری ده‌ڵێ: هه‌موو که‌س ده‌بێ بڕوای بۆ بگه‌ڕێنرێته‌وه‌. له‌ ئیرله‌ندیشدا هه‌ر وا کرا و هه‌تا ئه‌و ڕۆژه‌ی دوایی قه‌ره‌بوو کرانه‌وه‌. له‌وێ به‌ باشی کاریان کرد و په‌ڵه‌کانیان سڕییه‌وه‌. که‌سه‌کانیش تا‌ بڕی 850 هه‌زار قه‌ره‌بوو کرانه‌وه‌. دواتر ئی وا هه‌بوون که  دوو میلیۆن و هه‌شتسه‌دهه‌زاریان وه‌رگرت، ته‌نانه‌ت بیست میلیۆن. من له‌وه‌ ده‌گه‌م که‌ ده‌بێ ئاستێکی به‌رزتر له‌ ڕاده‌ی ئاساییش له‌به‌ر چاو بگرن به‌ڵام هه‌موو ئه‌و که‌سانه‌ی که‌ وه‌ها ڕه‌فتاری ناشایستیان له‌گه‌ڵ کراوه‌ و تووشی ئه‌م ڕووداوانه‌ بوون ده‌بێ له‌ نێوان 850 تا یه‌ک میلیۆن قه‌ره‌بووی ئابووری بکرێنه‌وه‌.‌

بنەمای ڕۆژنامەگەریی ئێمە لەسەر متمانە و بێلایەنییە. ڕادیۆی سوید لە ڕووی سیاسییەوە بێلایەنە. چ لە سیاسەت، ئایین، ئابووری، سوودی گشتی و چ بەرژەوەندیی تایبەتدا
Du hittar dina sparade avsnitt i menyn under "Min lista".