Du måste aktivera javascript för att sverigesradio.se ska fungera korrekt och för att kunna lyssna på ljud. Har du problem med vår sajt så finns hjälp på https://kundo.se/org/sverigesradio/

چاوپێکه‌وتن له‌گه‌ڵ هارۆڵد پینته‌ر

وه‌رگێڕانی له‌ ئینگلیزیه‌وه‌ د. فازیل جاف

چاوپێکه‌وتنه‌که‌ له‌ لایه‌ن لۆرانس م. ه‌وه‌ ساز دراوه و بۆ یه‌که‌م جار له‌ ساڵی ١٩٦٦ له‌ پاریس بڵاوکراوه‌ته‌وه‌.


ـ که‌ی ده‌ستت به‌ درامانووسین کرد و بۆچی؟

ـ یه‌که‌م شانۆنامه‌م شانۆنامه‌ی ”ژوور” بوو، ئه‌و ده‌م ته‌مه‌نم حه‌ڤده‌ ساڵ بوو. دۆستێکم هه‌بوو به‌ ناوی هینری وولف، له‌ به‌شی درامای زانکۆی بریستل قوتابی بوو ـ ئه‌م کۆلیجه‌ ئه‌و ده‌م له‌ سه‌رانسه‌ری ووڵاتدا تاکه‌ کۆلیجی دراما بوو ـ بواری ئه‌وه‌ی بۆ ره‌خسا شانۆنامه‌یک ده‌ربهێنێ. جا له‌ به‌ر ئه‌وه‌ی که‌ هاوه‌ڵێکی دێرینی من بوو، ده‌یشیزانی که‌ من خه‌ریکی شانۆنامه‌ نووسینم، هه‌روه‌ها ئاگاداری ئه‌وه‌ش بوو که‌ من نیازی نووسینی شانۆنامه‌یه‌کم هه‌بوو، به‌ڵام هیچم لێ نه‌نووسیبوو. ئه‌و سه‌رده‌مه‌ من له‌ رێپ پرۆڤه‌م ده‌کرد، هه‌روه‌ها پێی گوتم که‌ ده‌بێ هه‌فته‌ی داهاتوو شانۆنامه‌که‌ی بده‌مێ،.......

پێم گوت قسه‌ی قۆڕ! له‌وانه‌یه‌ به‌ شه‌ش مانگ ئه‌مجا ته‌واو ببێت. پاشان به‌ چوار ڕۆژ ته‌واوم کرد.

ـ نووسین بۆ تۆهه‌رده‌م ئاوا ئاسان‌ بووه‌ ؟

ـ ده‌ی من چه‌ند ساڵێک بوو خه‌ریکی نووسین بووم. سه‌دان شیعر و پارچه‌ په‌خشانی کورت کورتم نووسیبوو، ده‌ دوانزه‌یه‌کیانم له‌ چه‌ند گۆڤارێکی بچووکدا بڵاوکردبۆ‌وه‌. هه‌روه‌ها رۆمانێکیشم نووسیوه‌، ئه‌ونده‌ ده‌ست نادات بۆ بڵاوکردنه‌وه‌، هه‌ر به‌ڕاستیش، رۆمانه‌که‌ قه‌ت بڵاونه‌کرایه‌وه‌. پاش نووسینی ”ژوور”، به‌ چه‌ند هه‌فته‌یه‌ک  له‌ نمایشدا بینیم، ئه‌مجا یه‌کسه‌ر ده‌ستم کرد به‌ نووسینی ”جه‌ژنی له‌دایکبوون”.

ـ چی وای لێکردی ئا‌وا به‌ په‌له‌ ئه‌و شانۆنامه‌یه‌ بنووسی؟

- پڕۆسه‌ی نووسینی شانۆنامه‌یه‌کم ده‌ست پێکردبوو، وای لێکردم له‌ سه‌ری بڕۆم. پاشان رۆیشتم بۆ بینینی ”ژوور” که‌ ئه‌زموونێکی نایاب بوو. له‌ به‌ر ئه‌وه‌ی پێشتر شانۆنامه‌م نه‌نووسیبو، جا بێگومان قه‌تیش نمایشی هیچ شانۆنامه‌یکی خۆم نه‌بینیبوو، پێشتر بینه‌رانم نه‌بینیبوو ته‌ماشای شانۆنامه‌یه‌کی من بکه‌ن. تاکه‌ خه‌ڵکێ که‌ شانۆنامه‌کانی منیان بینیبوو چه‌ند براده‌رێکی خۆم، له‌گه‌ڵ ژنه‌که‌م بوون. به‌و شێوه‌یه‌ له‌ ناو بینه‌ران دانیشتم، ڕاستیه‌که‌ی خه‌ریک بوو میز بکه‌م به‌ خۆمدا، ڕام کرد ده‌رێ بۆ پشت کۆمه‌ڵه‌ پاسکیلێک...

ـ پێت وایه‌ ئه‌گه‌ر ئه‌و هاندانه‌ی هاوڕێیه‌که‌‌ت له‌ بریستول نه‌بایه‌، شانۆنامه‌ت هه‌ر ده‌نووسی؟

ـ به‌ڵێ، پێم وایه‌ شانۆنامه‌ی ”ژوور”م هه‌ر ده‌نووسی. ئه‌ونده‌یه‌ له‌و بارودۆخه‌دا هه‌ندێ خێراتر نووسیم.. شانۆنامه‌ی ”جه‌ژنی له‌دایکبوون” یشم ده‌مێک بوو هه‌ر له‌ یاد بوو.

ـ بۆچی که‌سایه‌تیه‌ک له‌ شانۆنامه‌که‌دا نه‌بوو که‌ گوزارشت له‌ خۆت بکا؟

ـ هیچم نه‌بوو ـ هیچم نییه‌ ده‌باره‌ی خۆم راسته‌وخۆ باسی بکه‌م. نه‌مده‌زانی له‌ کوێوه‌ ده‌ست پێبکه‌م. به‌ تایبه‌تی که‌ گه‌لێ جار ته‌ماشای ئاوێنه‌م ده‌کرد وده‌مگوت: ئه‌م ده‌عبایه‌ کێیه‌؟

ـ ئه‌ی پێت وانییه‌ ئه‌گه‌ر له‌ یه‌کێک له‌ کا‌ره‌کته‌ره‌کانتدا له‌ سه‌ر شانۆ گوزارشت له‌ خۆت بکه‌ی، ئه‌مه‌ یارمه‌تیت بدا خۆت بناسی؟

ـ نه‌خێر.

ـ تۆ بڵێی شانۆنامه‌کانت به‌ گشتی له‌و بارودۆخانه‌وه‌ وه‌رگیرابن که‌ خۆتی تێدا بووی؟ شانۆنامه‌ی ”پاسه‌وان” بۆ نموونه‌.

ـ ژماره‌یه‌کی که‌م، زۆر که‌مم له‌ خه‌ڵکی بێکارو ئاواره‌ بینیووه‌، هه‌ر له‌ ژیانی ئاسایی ڕۆژانه‌دا، وابزانم یه‌کێکیان .. یه‌کێکیان تایبه‌ت بوو...

زۆر باش نه‌مده‌ناسی، که‌ ناسیم به‌ زۆری هه‌ر ئه‌و قسه‌ی ده‌کرد. چه‌ند جارێک به‌ رێکه‌وت چاوم پێیکه‌وت، پاش نزیکه‌ی ساڵێک وای لێکردم له‌ سه‌ری بنووسم...

ـ قه‌ت به‌ خه‌یاڵتدا هاتووه‌ له‌ ”ژوور”دا نمایش بکه‌ی؟

ـ  نه‌،نه ‌ـ  نواندن بۆ من چالاکیه‌کی سه‌ربه‌خۆیه‌. کاتێ خه‌ریکی نووسینی ”ژوور”، ”جه‌ژنی له‌دایکبوون” و”کاره‌که‌ری بێده‌نگ” بووم له‌ ساڵی 1957دا به‌رده‌وام له‌ شانۆی رێپێرتوار ڕۆڵم ده‌بینی، هه‌موو جۆره‌ کارێکم ده‌کرد، سه‌فه‌رم ده‌کرد بۆ بۆرنێماوس و تورکوه‌ی و بێرمنگهام. که‌ له‌ نووسینی شانۆنامه‌ی ”جه‌ژنی له‌دایکبوون” بوومه‌وه‌، ئه‌و ده‌م له‌ گه‌شتی پێشکه‌شکردنی شانۆنامه‌یه‌کی فارسدا بووم، ناویم له‌ بیرنییه‌.

ـ  وه‌کو ئه‌کته‌ر هه‌ستێکی ئه‌وتۆ وات لێ ناکات که‌ پێت وابێ  که‌سانی ناو شانۆنامه‌کانت چۆن ده‌بێ نمایش بکرێن؟

ـ  زۆر جار هه‌ست ده‌که‌م که‌ رۆڵه‌که‌ نابێ به‌و شێوه‌یه‌ نمایش بکرێ. پاشان، به‌ گشتی ده‌رده‌که‌وێ که‌ هه‌ڵه‌م.

ـ که‌ ده‌نووسی خۆت له‌هه‌موو ڕۆڵه‌کاندا ده‌بینیته‌وه‌؟ وه‌کوو درامانووس ئه‌زموونت له‌ نواندندا یارمه‌تیت ده‌دا؟

ـ  هه‌موو ڕۆڵه‌کان به‌ ده‌نگی به‌رز بۆخۆم ده‌خوێنمه‌وه‌. به‌ڵام خۆم له‌  هه‌موو ڕۆڵێکدا نابینمه‌وه‌. زۆربه‌ی زۆریانم نمایش نه‌کردووه‌. کاری نواندنم نه‌بووه‌ به‌ کۆسپی سه‌ر ڕێگای کاری شانۆنووسینم. بۆ نموونه‌، ده‌مه‌وێ شانۆنامه‌یه‌ک بنووسم. چه‌ندین جار بیرم لێکردوته‌وه‌ ـ هه‌ر ته‌واو ده‌رباره‌ی ئافره‌ت.

ـ  هاوسه‌ره‌که‌ت ڤیڤیان مێرچنت، به‌رده‌وام له‌ شانۆنامه‌کانتدا ده‌رده‌که‌وێ. هیچ ڕۆڵێکت به‌تایبه‌تی بۆ ئه‌و ده‌نووسی؟

ـ  ڕۆڵم بۆ هیچ ئه‌کته‌رێک نه‌نووسیوه‌، ئه‌مه‌ ژنه‌که‌شم ده‌گرێته‌وه‌. ته‌نیا ئه‌وه‌نده‌یه‌ که‌ پێم وایه‌ ئه‌کتریسێکی زۆر باشه‌ و کارکردن له‌ گه‌ڵیدا گه‌لێ خۆشه‌، له‌ به‌ر ئه‌وه‌ حه‌ز ده‌که‌م له‌ شانۆنامه‌کانمدا هه‌بێ.

ـ  که‌ ده‌ستت به‌ شانۆنامه‌نووسین کرد نواندن پیشه‌ی یه‌که‌مت بوو؟

ـ  ئا، به‌ڵێ! تاکه‌ شت بوو که‌ ده‌مکرد. من له‌ زانکۆ نه‌مخوێندووه‌، له‌ ته‌مه‌نی شازده‌ ساڵیدا وازم له‌ قوتابخانه‌ هێنا، بێزاربووم وهه‌ستم ده‌کرد ئۆقره‌م لێبڕاوه‌. تاکه‌ شت که‌ له‌ قوتابخانه‌دا حه‌زم لێده‌کرد زمانی ئینگلیزی و ئه‌ده‌ب بوو، به‌ڵام له‌ به‌ر ئه‌وه‌ی لاتینیم نه‌خوێندبوو، نه‌متوانی له‌ زانکۆ بخوێنم. به‌و شێوه‌یه‌ له‌ چه‌ند قوتابخانه‌یه‌کی درامادا خوێندم، به‌ جیددی نه‌مده‌خوێند، به‌ گشتی ئه‌و سه‌رده‌مه‌ عاشق بووم و سه‌رگه‌رمی دڵداری بووم.

ـ  قوتابخانه‌کانی دراما هیچ سوودێکیان وه‌کوو درامانووس پێگه‌یاندی؟

ـ  به‌ هیچ جۆرێک. ته‌نیا بۆ ژیان بوو.

ـ  که‌ گه‌نج بووی زۆر ده‌ڕۆیشتی بۆ شانۆ؟

ـ  نه‌خێر، زۆر به‌ ده‌گمه‌ن. تاکه‌که‌س له‌و سه‌رده‌مه‌دا که‌ به‌ڕاستی حه‌زم ده‌کرد  له‌سه‌ر شانۆ بیبینم، دۆناڵد وولفیت بوو له‌ رۆیال شه‌کسپیر کۆمپانی. بێئه‌ندازه‌ سه‌رسامی بووم، شالیره‌که‌ی تاکوو ئێستاش باشترین شالیره‌ که‌ بینیبێتم. ئه‌مجا  ده‌یشمخوێنده‌وه‌، چه‌ند ساڵێک به‌شێکی زۆری ئه‌ده‌بی مۆدێرنم ده‌خوێنده‌وه‌، پتر ڕۆمانم ده‌خوێنده‌وه‌.

ـ  ئه‌ی به‌رهه‌می درامانووسانت نه‌ده‌خوێنده‌وه‌ ؟ برێخت، پێراندیللۆ...

ـ  ئۆه‌، بێگومان نه‌! تا چه‌ند ساڵێکیش. هێمێنگوای، دۆستۆیێڤسکی، جۆیس و هینری میلله‌رم له‌ ته‌مه‌نێکی گه‌لێ زوودا خوێنده‌وه‌، کافکاشم خوێنده‌وه‌. هه‌روه‌ها ڕۆمانه‌کانی بێکێتیشم خوێنده‌وه‌. به‌ڵام ته‌نانه‌ت تاکوو چه‌ند شانۆنامه‌یه‌کیشم نووسیبوو، ناوی یونسکۆم هه‌رگیز نه‌بیستبوو.

ـ  پێت وایه‌ ئه‌م نووسه‌رانه‌ کاریگه‌رییان هه‌بێ له‌ سه‌ر نووسینه‌کانت؟

ـ  هه‌ر نووسه‌رێکم خوێندبێته‌وه‌ کاری کردۆته‌ سه‌ر خۆم ـ زۆربه‌ی کاتیش ده‌مخوێنده‌وه ‌ـ  به‌ڵام هیچکام له‌و نووسه‌رانه‌ به‌ تایبه‌تی کاریگه‌ریان له‌ سه‌ر نووسینه‌کانم نییه‌. بێکێت وکافکا زیاتر لێم نزیکن.  پێموایه‌ بێکێت باشترین په‌خشاننووسی زیندووه‌. جیهانی من پێوه‌سته‌ به‌ نووسه‌ری دیکه‌یشه‌وه ‌ـ  ئه‌مه‌ش یه‌کێکه‌ له‌ شته‌ هه‌ره‌باشه‌کانی ناو ئه‌و جیهانه‌.

ـ  پێت وایه‌ مۆسیقا کاری کردۆته‌ سه‌ر نووسینه‌کانت؟

ـ  نازانم مۆسیقا چۆن کار ده‌کاته‌ سه‌ر نووسین، به‌ڵام مۆسیقا، هه‌ر دوو جاز وکلاسیک، بۆ من گه‌لێ گرنگ بوون‌.. له‌ نووسیندا هه‌میشه‌ هه‌ست به‌ روحی موسیقا ده‌که‌م، ئه‌مه‌ش بۆخۆی مه‌سه‌له‌یه‌کی جیاوازه‌ له‌ گه‌ڵ ئه‌وه‌ی موسیقا کاریگه‌ری له‌سه‌رت هه‌بێ. بۆلێز ووێبێرن، دوو موسیقادانه‌رن که من ئێستا گوێیان لێده‌گرم.

ـ هیچ بێئارام بووی به‌ هۆی ئه‌و سنوورانه‌ی‌ له ‌نووسینی شانۆدا هه‌ن؟

ـ نه‌، نووسین بۆ شانۆ گه‌لێ جودایه‌، شانۆنووسین لای من له‌ هه‌موو  ته‌رزه‌کانی نووسین سه‌ختتره‌، ڕووتووقووتترین جۆری نووسینه‌، ته‌واو سنوورداره‌. من چه‌ند کارێکم بۆ فیلم نووسیوه‌، جا له‌ به‌ر هه‌ر هۆیه‌ک بووبێ، سه‌باره‌ت به‌و فیکره‌ جودایه‌ی‌ ده‌رباره‌ی فیلم هه‌مبوو، ئه‌وه‌ نه‌بوو که‌ پێی ڕازی بم. ئاهه‌نگی چاخواردنه‌وه‌، که‌ بۆ ته‌له‌ڤیزیۆنم نووسی، له‌ ڕاستیدا فیلمێکی سینه‌ماییه‌ و وه‌کو فیلمی سینه‌مایی نووسیم. ته‌له‌ڤیزیۆن وسینه‌ما له‌ شانۆ کورمانجیترن. ئه‌گه‌ر دیمه‌نێک ماندووت بکا ده‌توانی به‌ کورمانجیی لایبه‌ی و یه‌کسه‌ر بڕۆی بۆ دیمه‌نێکی دیکه‌ (هه‌ڵبه‌ته‌ زۆری پێوه‌ده‌نێم). جیاوازیی گه‌وره‌ی شانۆ له‌وه‌دایه‌ که‌ تۆ له‌وێدای. گیرت خواردووه‌ ـ  کا‌ره‌کته‌ره‌کانت له‌ سه‌ر شانۆدا چه‌قیان به‌ستووه‌، ده‌بێ له‌ گه‌ڵیاندا بژی و ڕه‌فتاریان له‌ گه‌ڵدا بکه‌ی. من له‌ به‌کارهێنانی که‌ره‌سه‌ی ته‌کنیکی شانۆدا به‌ قه‌د ئه‌وه‌ی‌ درامانووسانی دیکه‌ به‌کاری دێنن ئه‌وه‌نده‌ داهێنه‌ر نیم ـ  بڕوانه‌ برێخت! من ناتوانم ته‌خته‌ی شانۆ به‌و شێوه‌یه‌ی ئه‌و به‌کاربێنم. کورت و کورمانجی، من ئه‌و فانتازیایه‌ی ئه‌وم نییه‌، ئیدی خۆم له‌ گه‌ڵ ئه‌و کا‌راکته‌رانه‌دا بینیه‌وه‌ که‌ یان ئه‌وه‌تا دانیشتوون یانیش به‌پێوه‌ وه‌ستاون، یان له‌ ده‌رگایه‌که‌وه‌ ده‌رده‌چن و یانیش له‌ ده‌رگایه‌که‌وه‌ دێنه‌ ژوورێ، ئه‌مه‌ هه‌موو ئه‌وه‌نده‌یه‌ که‌ پێیان ده‌کرێ. له‌گه‌ڵ قسه‌کردن یان بێده‌نگی.

ـ  زۆرت له‌ شانۆنامه‌کانی خۆت بۆ شانۆ ده‌رهێناوه‌. به‌رده‌وام ده‌بی له‌م کاره‌دا؟

ـ  نه‌خێر. گه‌یشتمه‌ ئه‌و باوه‌ڕه‌ی که‌ ئه‌مه‌ هه‌ڵه‌یه‌. من پتر وه‌کوو  نووسه‌ر کارده‌که‌م، له‌ شتێکه‌وه‌ ده‌چمه‌ سه‌ر شتێکی دیکه‌، تاکوو بزانم پاشان چی ڕووده‌دا... هه‌وڵ ده‌ده‌م شته‌کان ... ڕاستگۆیانه‌ بن. به‌ڵام به‌ده‌گمه‌ن ده‌یگه‌مێ. پێم وایه‌ وه‌کوو نووسه‌رێک که‌ له‌ نزیکه‌وه‌ کار له‌ شانۆنامه‌یه‌ک ده‌که‌م سوودبه‌خشترم. وه‌کوو ده‌رهێنه‌ر زۆرتر به‌لای ئه‌وه‌دا ده‌یشکێنمه‌وه‌ ئه‌کته‌ره‌کانم دامه‌زرێنم، چونکه‌ هه‌ر چه‌ند ده‌رباره‌ی ده‌ق بابه‌تیانه‌ بم وهه‌ر چه‌ند هه‌وڵ بده‌م پێدانه‌گرم له‌ سه‌ر ئه‌وه‌ی که ‌(ده‌بێ ئاوابێ)، پێم وایه‌ ئه‌رکێک ده‌که‌وێته‌ سه‌ر شانی ئه‌کته‌ر که‌ هه‌ڵگرتنی گه‌لێ قورسه‌.

ـ  به‌ گوێره‌ی ئه‌وه‌ی تۆ خۆت ئه‌کته‌ری، قه‌ت ڕێکده‌که‌وێ ئه‌کته‌رانی ناو شانۆنامه‌کانت لێت نزیک بنه‌وه‌ و داوات لێبکه‌ن چه‌ند دێڕێکی یان چه‌ند شتێکی‌ ڕۆڵه‌کانیان بگۆڕی؟

ـ هه‌ندێ جار، زۆر به‌ ده‌گمه‌ن، هه‌ندێ دێڕ دێته‌ گۆڕان کاتێ که‌ پێکه‌وه‌ کار ده‌که‌ین. من قه‌ت باوه‌ڕم نییه‌ به‌ شانۆی فه‌وزائاسا که‌ پێی ده‌گوتری داهێنانی ئه‌کته‌ران. ئه‌کته‌ران ده‌توانن ئه‌م کاره‌ له‌ شانۆنامه‌کانی نووسه‌رێکی  دیکه‌دا بکه‌ن. که‌ هه‌رچۆنێ بێ کار نه‌کاته‌ سه‌ر توانای نمایشکردنیان له‌ شانۆنامه‌کانی مندا.

ـ  ئایا له‌ یه‌ک رێگا زیاتر هه‌یه‌ بۆ ده‌رهێنانی شانۆنامه‌کانت به‌ شێوه‌یه‌کی سه‌رکه‌وتوو؟

ـ   ئۆه‌ به‌ڵێ، به‌ڵام هه‌میشه‌ ده‌بێ ده‌رباره‌ی حه‌قیقه‌تی مه‌رکه‌زیی شانۆنامه‌که‌ بێ. ئه‌گه‌ر ئه‌مه‌ بشێوێنرێ، ئیدی خراپه‌. ته‌فسیری سه‌ره‌کی له‌ ئه‌کته‌رانه‌وه‌ دێ. بێگومان ڕیژیسیۆریش ده‌کرێ به‌رپرسیار بێ  له‌ سه‌رنه‌که‌و‌تنی شانۆنامه‌که ‌ـ یه‌که‌م نمایشی پاسه‌وان له‌ ئه‌ڵمانیا قورس بوو. پلانێکی دیاریکراو نییه‌ بۆ هیچ شانونامه‌یه‌ک، چه‌ندین له‌ شانۆنامه‌کانم گه‌لێ سه‌رکه‌وتوانه‌ ده‌رهێنراوون بێ ئه‌وه‌ی خۆم به‌ هیچ جۆرێ یارمه‌تیم له‌ به‌رهه‌مهێنانی دابێ.

ـ که‌ خۆت کار له‌ یه‌کێ له‌شانۆنامه‌کانتدا ده‌که‌ی، به‌ ڕای تۆ کلیلی پێوه‌ندیی باشی نێوان درامانووس و ریژیسیۆر چییه‌؟

ـ  ئه‌وه‌ی که‌ زۆر جه‌وهه‌رییه‌ ئه‌وه‌یه‌ که‌ ده‌بێ دوورکه‌وێته‌وه‌ له‌ هه‌موو جۆره‌ به‌رگریکردنێک له‌ خۆ، له‌ نێوان نووسه‌ر وریژیسیۆردا. مه‌سه‌له‌که‌ پێوه‌ندی به‌ متمانه‌ و شه‌فافیه‌تی نێوان هه‌ردوو لاوه‌ هه‌یه‌. که‌ متمانه و شه‌فافیه‌ت نه‌ما، ئیدی ته‌نیا کات به‌ فیڕۆدانه‌.

ـ  پیته‌ر هاڵ که‌ زۆرینه‌ی شانۆنامه‌کانتی ده‌رهێناوه‌ ده‌ڵێ  له‌ سه‌ر فۆرمی زاره‌کی و ریتمسازی بنیات نراون. که‌ ده‌شنووسی ”پشوو” مه‌به‌ستت شتێکی دییه‌ جیاواز له‌ ”بێده‌نگی” . سێ خاڵیش له‌ دوای یه‌ک جیاوازه‌ له‌ خاڵی کۆتایی ڕسته‌. ئایا ئه‌م ناسکییه‌ که‌ له‌م جۆره‌ نووسینه‌دایه‌ له‌ هه‌موو کاره‌کانتدا پیاده‌ ده‌که‌ی؟

ـ  به‌ڵێ به‌ زۆری وایه‌. من بایه‌خێکی زۆر به‌و لایه‌نانه‌ ده‌ده‌م که‌ ئاماژه‌ت پێکردن. جارێکیان پیته‌ر هال پرۆڤه‌یه‌کی خاڵ و پشووی به‌ ئه‌کته‌رانی شانۆنامه‌ی ”گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ ووڵات” کرد، هه‌رچه‌ند ئه‌م قسه‌یه‌ له‌ خۆپیشاندان ده‌چێ، به‌ڵام گه‌لێ سوودبه‌خش بوو.

ـ نه‌خشه‌ بۆ شانۆنامه‌کانت پێش نووسینیان داده‌نێی؟

ـ  به‌ هیچ جۆرێک. نازانم شانۆنامه‌کانم چ جۆره‌ کا‌ره‌کته‌رێک ده‌گرنه‌ خۆیانه‌وه‌ تا ئه‌و ده‌مه‌ی که‌... با بڵێین، که‌ هه‌ن... تاوه‌کو ئاماژه‌ی ئه‌وه‌م پێده‌که‌ن که‌ ئیدی هه‌ن. هیچ جۆره‌ تیۆرییه‌ک به‌کار ناهێنم. هه‌ر ئه‌ونده‌ی هزرم بۆ هات ئیدی دوایان ده‌که‌وم.  ئیشی من ئه‌مه‌یه‌، دوای هزر ده‌که‌وم.

ـ  مه‌به‌ستت له‌ هزر چییه‌؟ ده‌توانی بیهێنیته‌وه‌ یادت چۆن یه‌کێ له‌ شانۆنامه‌کانت له‌ ده‌روونتدا نه‌شونمای کردوه‌؟ یان ئه‌وه‌ی‌ له‌شێوه‌ی دێڕ به‌ دێڕ په‌ره‌ی سه‌ندووه‌؟

ـ هه‌ڵبه‌ته‌ ته‌واو له‌ بیرم نییه‌ چۆن شانۆنامه‌یه‌ک له‌ ده‌رووندا نه‌شونما ده‌کا. وا بزانم  ئه‌وه‌ی ڕووده‌دا به‌و جۆره‌یه‌ که‌ من له‌ بارێکی  قورسی هه‌ڵچوون و بێهوده‌ییدا ده‌نووسم. ڕسته‌ به‌ ڕسته‌ دوای ئه‌و شته‌ ده‌که‌وم که‌ له‌ سه‌ر کاغه‌ز له‌ پێش چاومدایه‌. ئه‌مه‌ ئه‌وه‌ ناگه‌یێنی که‌ من هه‌ر به‌جارێ سووکه‌فیکره‌یه‌کی گشتیم نه‌بێ ـ  ئه‌و ته‌سه‌وره‌ی که ‌دروست ده‌بێ هه‌ر ئه‌وه‌ نییه‌ که‌ ده‌ستبه‌جێ ڕووبدات، بگره‌ ئیمکانیه‌تی ڕووداوێکی گشتی ده‌ڕه‌خسێنێ که‌ ده‌بێ ته‌واوی بکه‌م.

ـ  له‌ شانۆنامه‌ی ”گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ ووڵات” دا، سام، کا‌ره‌کته‌رێکه‌ ماوه‌یه‌که‌ چالاک نه‌بووه‌، کتۆپڕ، چه‌ند ده‌قیقه‌یه‌ک پێش کۆتایی شانۆنامه‌که‌، ده‌ست به‌ گریان ده‌کا و ده‌که‌وێ، بڵێی ئه‌مه‌ نموویه‌کی ئه‌وه‌ بێ که‌ مه‌به‌ستته‌؟ شته‌که‌ له‌ناکاودا ڕووده‌دا!

ـ  له‌ناکاودا پێم وابوو ئه‌مه‌ ده‌بێ ئاوها بێ. شته‌که‌ به‌م شێوه‌یه‌ هات. ده‌مزانی سام ده‌بوایه‌ بۆ جارێکیش بێ هه‌ر شتێ له‌م به‌شه‌دا بڵێ، ئه‌م شته‌ش ئه‌وه‌یه‌ که‌ ڕوویدا و ئه‌وه‌شه‌ که‌ گوتی.

ـ هه‌ر له‌به‌ر ئه‌وه‌ ده‌شێ که‌سه‌کان له‌ ده‌ره‌وه‌ی ده‌سه‌ڵاتی تۆدا، نه‌شونما بکه‌ن، بیرۆکه‌ی تۆ بگۆڕن، ئه‌گه‌رچی ئه‌و بیرۆکه‌یه‌ ڕوونیش نه‌بێ که‌ شانۆنامه‌که‌ ده‌رباره‌ی ده‌دوێ؟

ـ  من تا کۆتایی سه‌ری گوریسه‌کان  ده‌گرم، بۆیه‌ هه‌رگیز ئه‌وه‌نده‌ دوور ناڕۆن.

ـ هه‌ست ده‌که‌ی که‌ی پێویست ده‌کا  په‌رده‌ دادرێته‌وه‌؟ یان به‌ مه‌قسه‌د کار له‌ سه‌ر ده‌قه‌که‌ ده‌که‌یت و ناوه‌ستی تا ئه‌و شوێنه‌ی که‌ خۆت پێشتر بڕیارت له‌ سه‌ر داوه‌؟

ـ  ئه‌مه‌ مه‌سه‌له‌یه‌کی ته‌واو غه‌ریزییه‌. په‌رده‌ داده‌درێته‌وه‌ کاتێ که‌ پێت وایه‌ ریتمه‌که‌ له‌ جێی خۆیدایه‌. کاتێ که‌ کرداره‌که‌ داوای کۆتایی ده‌کات. من زۆر شه‌یدای ئه‌و دیالۆگانه‌م که‌ له‌کاتی په‌رده‌دادانه‌وه‌دا ده‌گوترێن. شه‌یدای ئه‌وه‌م که‌ چاک بنووسرێن.

ـ   هه‌ست ده‌که‌یت هه‌ر بۆیه‌ش شانۆنامه‌کانت له‌ ڕووی پێکهاته‌وه‌ سه‌رکه‌وتوون؟ که‌ تۆ توانات ده‌شکێ به‌ سه‌ر پێوه‌ندیی نێوان ئه‌م غه‌یزه‌یه‌ و ڕیتمی شانۆنامه‌که‌؟

ـ نه‌، زۆر نه‌، ئه‌مه‌ش نیگه‌رانیی گه‌وره‌ی منه‌. ئه‌نجامدانی پێکهاته‌ی ڕاسته‌قینه‌. من هه‌میشه‌ سێ ڕه‌شنووس ده‌نووسم. دوور نییه‌ وا پێویست بکا لێیگه‌ڕێت. کاتێکی وا دێته‌ پێشه‌وه‌ که‌ بڵێی به‌سه‌، له‌مه‌ زیاترم پێناکرێ. تاکه‌ شانۆنامه‌ که‌ تا ڕاده‌یه‌کی باش له‌ وجوودێکی پێکهاته‌ئامێزه‌وه‌ نزیکه ‌و خۆیشم لێی ڕازیم، شانۆنامه‌ی ”گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ ووڵات”ه‌. ”شانۆنامه‌ی جه‌ژنی له‌دایکبوون” و شانۆنامه‌ی ”پاسه‌وان” قسه‌ی زۆر تێدایه‌... پێویسته‌  تاوتۆیی بکه‌مه‌وه‌، شتیان لێی لابده‌م. ووشه‌ی زۆر، هه‌ندێ جار نیگه‌رانم ده‌که‌ن، به‌ڵام ناشزانم چییان لێبکه‌م، بۆخۆیان له‌ زاری که‌سه‌کانه‌وه‌ ده‌رده‌په‌ڕن. به‌ڕاستی من ئه‌وه‌نده‌ به‌ کاره‌کانی خۆمدا ناچمه‌وه‌، به‌ڵام ده‌زانم که‌ زۆرجار له‌ ناو ئه‌و شته‌ی که‌ ده‌ینووسم، که‌سێ له‌ ناکاودا شتێکی ناشیرین ده‌ڵێ.

ـ زۆربه‌ی خه‌ڵک له‌ سه‌ر ئه‌وه‌ ڕێکن که‌ ئه‌و هێزه‌ی له‌ شانۆنامه‌کانی تۆدا هه‌یه‌ له‌م ڕه‌هه‌ندی زاره‌کییه‌دا خۆی ده‌نوێنێ، هه‌روه‌ها نموونه‌کان و هێزی کا‌ره‌کته‌ره‌کان که‌ لێیه‌وه‌ وه‌ریانده‌گریت. ئه‌م قسانه‌ له‌و خه‌ڵکه‌وه‌ وه‌رده‌گریت که‌ له‌ کاتی ئاخافتندا گوێت لێیانه‌. گوێ بۆ قسه‌ی خه‌ڵک شل ده‌که‌ی؟

ـ هه‌رگیز کاتی خۆم به‌ گوێگرتن له‌ قسه‌ی خه‌ڵک به‌سه‌رنابه‌م. ناوبه‌ناو، که‌ به‌ ڕێوه‌ ده‌ڕۆم، گوێم له‌  شتێک ده‌بێ، وه‌کوو هه‌موو که‌سێ. به‌ڵام ووشه‌کان له‌ کاتێکدا که‌ کاره‌کته‌ره‌کان ده‌نووسم دێن، نه‌ک پێشتر.

ـ  به‌ڕای تۆ بۆچی گفتوگۆ له‌ شانۆنامه‌کانتدا، ئه‌ونده‌ کاریگه‌ره‌؟

ـ  نازانم بۆچی. وابزانم ڕه‌نگه‌ له‌ به‌ر ئه‌وه‌ بێ که‌ خه‌ڵک هه‌موو ئه‌و شتانه‌ی به‌ خه‌یاڵیاندا دێ، ده‌یڵێن تا کوو خۆیان له‌ خه‌ته‌ری ئه‌و شتانه‌ لاده‌ن که‌ ده‌یزانن، هه‌روه‌ها له‌ خه‌ته‌ری ئه‌وه‌ی‌ بناسرێن.

ـ  کام مه‌یدانی شانۆنامه‌نووسین گه‌وره‌ترین گیروگرفتت بۆ دروست ده‌کات؟

ـ هه‌موو مه‌یدانه‌کان ئه‌وه‌نده‌ به‌یه‌که‌وه‌ به‌ستراون که‌ ڕه‌نگه‌ نه‌توانم حوکم بده‌م.

ـ  قه‌ت ڕوویداوه‌ گوزارشت له‌ ڕای سیاسی بکه‌ی له‌ ڕێگای که‌سانی ناو شانۆنامه‌کانته‌وه‌؟

ـ نه‌، به‌ هیچ جۆرێک، سیاسه‌ت بێ تاقه‌تم ده‌کات، هه‌رچه‌نده‌ ده‌بێ ئه‌وه‌ش بڵێم که‌ سیاسه‌ت به‌رپرسه‌ له‌ ناسۆرێکی زۆر. من متمانه‌م به‌ هیچ جۆره‌ گوزارشتێکی ئایدۆلۆجی نییه‌.

ـ  که‌ باسی که‌ره‌کته‌ره‌کانت ده‌که‌ی زۆربه‌ی جار وایان باس ده‌که‌ی هه‌روه‌ک ئه‌وه‌ی بوونه‌وه‌ری زیندوو بن. ئه‌م کا‌ره‌کته‌رانه‌ پاش ئه‌وه‌ی تۆ شانۆنامه‌که‌ت نووسی وایان لێهات؟ یان کاتێ که ده‌نووسی؟

ـ  هه‌ردووکیان.

ـ   ڕاسته‌قینه‌ن؟ وه‌کو خه‌ڵکێکی ڕاسته‌قینه‌ که‌ ده‌یانناسی؟

ـ  نه‌، به‌ڵام جیاواز. من خه‌ونێکی ناخۆشم بینی، دوای ئه‌وه‌ی ”پاسه‌وان” م ده‌رباره‌ی دوو براکه‌ نووسی. له‌و خه‌ونه‌مدا خانوه‌که‌م ئاگری تێبه‌ربوو، هه‌وڵم ده‌دا بزانم کێ له‌و کاره‌ به‌رپرسه‌. به‌ناو هه‌موو جۆره‌ کۆڵان و قاوه‌خانه‌‌یه‌کدا گێڕایانم و له‌ کۆتاییدا گه‌یشتمه‌ ژووری بنه‌وه‌ی جێگایه‌ک، دوو براکه‌ی ناو شانۆنامه‌که‌ی لێبوو. منیش پێم گوتن، که ‌واته‌ ئێوه‌ خانووه‌که‌متان سووتاند. پێیان گوتم، ئه‌وه‌نده‌ نیگه‌ران مه‌به‌ بۆ خانووه‌که‌ت، منیش گوتم من هه‌موو شتێکم له‌وێدا بوو، هه‌موو شتێکم، ئێوه‌ تێناگه‌ن چ کارێکتان کردووه‌، ئه‌وانیش گوتیان قه‌یدی نییه‌، ئێمه‌ بۆتی قه‌ره‌بوو ده‌که‌ینه‌وه‌، ئێمه‌ خزمه‌تت ده‌که‌ین به‌ په‌نجا پاوه‌ند ـ برا بچووکه‌که‌یان ئه‌مه‌ی گوت. پاش ئه‌وه‌ چه‌کێکی په‌نجا پاوه‌ندیم بۆ نووسین... چه‌کێکم پێدان که‌ بایی په‌نجا پاوه‌ند بوو!

ـ  هیچ ئاره‌زوویه‌کی تایبه‌تیت هه‌یه‌ له‌ سایکۆلۆجیا؟

ـ  نه‌.

ـ  هه‌رگیز نه‌؟ ئه‌ی هیچ مه‌به‌ستێکت له‌ مێشکدا  نییه‌ سه‌باره‌ت به‌ نووسینی قسه‌کانی برا گه‌وه‌رکه‌یان که‌ له‌ دیمه‌نی دووه‌می ”پاسه‌وان” دا باس له‌  گرفته‌کانی خۆی کاتێ که‌ له‌ خه‌سته‌خانه‌ی ده‌روونی بوو؟

ـ  بێگومان، مه‌به‌ستم هه‌بوو له‌وه‌ی که‌ ئاستون له‌ناکاودا ده‌می ده‌کاته‌وه‌. مه‌به‌ستی من ئه‌وه‌ بوو لێیگه‌ڕێم قسه‌ بکا تا قسه‌کانی ته‌واو ده‌کا ئه‌مجا... په‌رده‌ داد‌رێته‌وه‌. من هیچ مه‌به‌ستێکی تایبه‌تیم له‌وه‌دا نییه‌. تاکه‌ شتیش که‌ خه‌ڵک بۆی نه‌چوون ئه‌وه‌یه‌ که‌ پێویست ناکات بگه‌نه‌ ئه‌و ئاکامه‌ی گوایه‌ هه‌موو شتێ که‌ ئاستون ده‌رباره‌ی ئه‌زموونی خۆی له‌ خه‌سته‌خا‌نه‌دا باسی ده‌کا ده‌بێ ڕاست بێ.

ـ  جۆره‌ هه‌ستپێکردنێک به‌ تێرۆر و هه‌ڕه‌شه‌ی توندوتیژی له‌ زۆربه‌ی هه‌ره‌ زۆری شانۆنامه‌کانتدا هه‌یه‌. تۆ به‌ڕاستی جیهان له‌ جه‌وهه‌ردا وه‌کوو جێگایه‌ک بۆ تێرور ده‌بینی؟

ـ  جیهان تابڵێی جێگای توندوتیژییه‌، ئه‌مه‌ کورت و کورمانجی وایه‌، له‌ به‌رئه‌وه‌ هه‌ر توند و تیژییه‌ک له‌ شانۆنامه‌کا‌ندا هه‌بێ زۆر ئاساییه‌. پێموایه‌ ئه‌مه‌ فاکتۆرێکی جه‌وهه‌ری و حه‌تمییه‌.

وابزانم ئه‌وه‌ی تۆ باسی ده‌که‌ی له‌ ”کاره‌که‌ری بێده‌نگ”دا ده‌ستی پێکرد، که‌ به‌ بڕوای من کارێکی تاڕاده‌یه‌ک بچووکه‌. توندوتیژی له‌ ڕاستیدا گوزارشته‌ ته‌نیا له‌ مه‌سه‌له‌ی زاڵبوون و خۆبه‌ده‌سته‌وه‌دان، که‌ له‌وانه‌یه‌ بابه‌تێک بێ له‌ شانۆنامه‌کانمدا زۆر دووباره‌ ده‌بنه‌وه‌. ماوه‌یه‌کی زۆر له‌ مه‌وبه‌ر کورته‌ چیرۆکێکم نووسی به‌ ناوی ”تاقیکردنه‌وه‌” و هه‌موو هزرێکم ده‌رباره‌ی توندوتیژی له‌وێوه‌ سه‌رچاوه‌ ده‌گرێ. ئه‌م چیرۆکه‌ کورته‌ ڕێک ده‌رباره‌ی دوو که‌سه‌. هه‌ردوو له‌ ململانێدان له‌ سه‌ر سروشتێکی نادیار، کێشه‌که‌ تێیدا له‌وه‌دا بوو که‌ کامیان زاڵه‌ و که‌ی زاڵ ده‌بێ و چۆن زاڵ ده‌بێ و چ ئامرازێک بۆ زاڵبوون به‌کارده‌هێنن و چۆن هه‌وڵده‌ده‌ن به‌ربه‌ره‌کانیی زاڵبوونی یه‌کدی بکه‌ن. هه‌ڕه‌شه‌یه‌کی به‌رده‌وام له‌ ئارادایه‌: به‌نده‌ به‌م مه‌سه‌له‌ی بوونه‌ له‌ به‌رزترین پایه‌دا، یان هه‌وڵدان بۆ گه‌یشتن به‌ به‌ر‌زترین پایه‌. ئه‌مه‌ شتێک بوو که‌ ڕایکێشام بۆ ئه‌وه‌ی سیناریۆی فیلمی ”کاره‌که‌ر” بنووسم، که‌ وه‌کوو ده‌زانی چیرۆکی که‌سێکی دیکه‌ بوو. من ناوی توندوتیژی له‌ مه‌ نانێم به‌ قه‌ده‌ر ئه‌وه‌ی ململانێیه‌ له‌ پێناوی پایه‌دا، ئه‌مه‌ شتێکی گه‌لێ باو و ڕۆژانه‌یه‌.

ـ ڕوبێرت بروستاین ده‌رباره‌ی شانۆی مۆدێرن گوتویه‌تی، درامانووسی یاخی ده‌بێ به‌ ئیڤانگلیست (موژده‌به‌خشیی ئایینی) قه‌ناعه‌ت به‌ خه‌ڵک بێنی بۆ ئه‌وه‌ی بێنه‌ سه‌ر باوه‌ڕی خۆی. خۆت له‌و رۆڵه‌دا ده‌بینی؟

ـ نازانم باسی چی ده‌کا. من نازانم له‌ پێناوی چ باوه‌ڕێکدا ده‌کرێ قه‌ناعه‌ت به‌ خه‌ڵک بێنم.

ـ  شانۆ کارێکی پێشبڕکێ ئاسایه‌. تۆ وه‌کو نووسه‌ر، ده‌زانی که‌ پێشبڕکێ له‌گه‌ڵ شانۆنامه‌نووسانی دیدا ده‌که‌ی؟

ـ نووسینی باش ده‌مورووژێنێ، وا له‌ ژیان ده‌کا که‌ شایسته‌ی ئه‌وه‌ بێ بژیێی. من هه‌رگیز هه‌ست ناکه‌م هیچ پێشبڕکێیه‌ک له‌ گۆڕێدا بێ.

ـ ئه‌و شتانه‌ ده‌خوێنیته‌وه‌ که‌ ده‌رباره‌ت نووسراون؟

ـ به‌ڵێ، زۆربه‌ی جار تێناگه‌م باسی چی ده‌که‌ن، له‌ ڕاستیدا ته‌واویان ناکه‌م. یان ئه‌وه‌تا ده‌یانخوێنمه‌وه‌و له‌ بیرم ده‌چنه‌وه‌. ئه‌گه‌ر پرسیارم لێبکه‌ی ده‌رباره‌ی چی ده‌دوێن، به‌حاڵ لێیان تێده‌گه‌م. به‌ڵام هی جوداش هه‌یه‌، به‌ پله‌ی سه‌ره‌کی ئه‌و ڕه‌خنه‌گرانه‌ی که‌ پیشه‌یی نین.

ـ که‌ ده‌نووسی چه‌ند گوێ به‌ بینه‌ران ده‌ده‌ی؟

ـ  زۆر نا. به‌ڵام ئاگاداری ئه‌وه‌م که‌ ئه‌مه‌ ئامرازێکی جه‌ماوه‌رییه‌. من نامه‌وێ بینه‌ران بێزار بکه‌م، ده‌مه‌وێ ببه‌سترێنه‌وه‌ به‌وه‌ی که‌ ڕووده‌دات. بۆیه‌ هه‌وڵده‌ده‌م تا بکرێ پڕ به‌ پێستی خۆی بنووسم. به‌هه‌رحاڵ من هه‌ر به‌و شێوه‌یه‌ ده‌نووسم، به‌ بینه‌ران یان بێ بینه‌ران.

ـ  به‌سه‌رهاتێک هه‌یه‌ که‌ بروستاین له‌ کتێبه‌که‌ی ”شانۆی یاخیبوون”دا ئاماژه‌ی پێ ده‌کا. ئه‌ویش ئه‌وه‌یه‌ که‌ جارێک یونسکۆ نمایشی شانۆنامه‌ی” ڕه‌شه‌کان”ی جان جینیه‌ به‌جێده‌هێڵێ، چونکه‌ هه‌ستی کرد هێرشی کراوه‌ته‌ سه‌ر، ئه‌کته‌ره‌کانیش چێژیان له‌و کاره‌ وه‌رده‌گرت. قه‌ت ئاوات ده‌خوازی کاردانه‌وه‌یه‌کی له‌و چه‌شنه‌ له‌ناو  بینه‌رانتدا هه‌بێ؟ تۆ خوت به‌و چه‌شنه‌ ڕه‌فتار ده‌که‌ی؟

ـ من کاردانه‌وه‌ی له‌و چه‌شنه‌م هه‌بووه‌. له‌م دواییه‌دا له‌ له‌نده‌ن کاردانه‌وه‌ی له‌و چه‌شنه‌م هه‌بوو، کاتێ که‌ ڕۆیشتم شانۆگه‌ریی ”ئه‌مریکا”ی کۆمپانیای شایانه‌ی شه‌کسپیر ببینم که‌ به‌رهه‌مێکی دژ به‌ شه‌ڕی ڤێتنام بوو. جۆره‌ هێرشبردنه‌سه‌رێکی تێدا بوو. من حه‌ز ناکه‌م  پڕوپاگه‌نده‌ ببینم و ڕقم له‌ گوتاربێژیی ده‌بێته‌وه‌. من ده‌مه‌وێ شته‌کان  به‌ ڕوونی له‌ شانۆنامه‌کانمدا پیشان بده‌م، ئه‌مه‌ش هه‌ندێ جار بینه‌ران ناڕه‌حه‌ت ده‌کات، به‌ڵام مه‌به‌ست له‌وه‌دا بریندارکردنی بینه‌ران نییه‌.

ـ پێتوایه‌ هه‌ر بۆیه‌ شانۆنامه‌که‌ نه‌یتوانی مه‌به‌ستی خۆی بگه‌ێنێ؟ ببێ به‌ ئیلهامبه‌خش بۆ دژایه‌تیکردنی جه‌نگ؟

ـ بێگومان، بۆشایی نێوان حه‌قیقه‌تی جه‌نگی ڤێتنام وئه‌و ته‌سه‌وره‌ی شانۆنامه‌ی ئه‌مریکا له‌سه‌ر شانۆدا به‌رجه‌سته‌ی ده‌کا ئه‌وه‌نده‌ گه‌و‌ره‌یه‌ که‌ عه‌قڵ نایبڕێ. ئه‌گه‌ر مه‌به‌ست له‌ شانۆگه‌رییه‌که‌ موحازه‌ره‌ بێ یان بۆ سه‌رسامکردنی بینه‌ران بێ، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا وابزانم شته‌که‌ نه‌ده‌چووه‌ عه‌قڵه‌وه‌. زۆر زه‌حمه‌ته‌ بتوانی گوزارشتێکی شانۆیی گه‌و‌ره‌ ده‌رباره‌ی مه‌سه‌له‌یه‌کی ئاوا بکه‌ی له‌ کاتێکدا ته‌له‌ڤیزێون و ڕۆژنامه‌کان هه‌موو شتێکیان ڕوونکردۆته‌وه‌.

ـ خۆت به‌ ده‌ستی ئانقه‌ست بارودۆخی دژوار ده‌که‌ی به‌ ته‌نز؟ زۆر جار بینه‌ران له‌ شانۆگه‌رییه‌کانتدا هه‌ستده‌که‌ن پێکه‌نینه‌که‌یان دژ به‌ خۆیان ده‌شکێته‌وه‌، که‌ تێده‌گه‌ن حاڵه‌ته‌که‌ له‌ ڕاستیدا چ ده‌گه‌یێنێ.

ـ  به‌ڵێ، ئه‌وه‌ زۆر ڕاسته‌. من به‌ ده‌گمه‌ن ته‌نز به‌ده‌ستی ئانقه‌ست ده‌نووسم، به‌ڵام هه‌ندێ جار خۆم پێکه‌نینم به‌ هه‌ندێ حاڵه‌ت دێ که‌ له‌ناکاودا بۆم ده‌رده‌که‌وێ که‌ کۆمیدیه‌. من له‌گه‌ڵتدام که‌ زۆر جار قسه‌ به‌ ته‌نیا کۆمیدی نییه. ئه‌و که‌سه‌ی پێی پێده‌که‌نین، ئه‌و که‌سه‌ له‌ ڕاستیدا له‌ پێناوی ژیانی خۆیدا تێده‌کۆشێ.

ـ  ئه‌ی ڕخنه‌؟

ـ  با‌یه‌خپێدان به‌ ڕه‌خنه‌ هه‌ڵه‌یه‌کی گه‌وه‌ریه‌. وابزانم وه‌کوو ده‌بینی، ئه‌م سه‌رده‌مه‌ سه‌رده‌مێکی ئه‌وتۆی ڕاگه‌یاندنی فووپیاکردن و زلکردنی بڕیاردانه‌ له‌ سه‌ر شت. من نموونه‌یه‌کی زۆر باشی نووسه‌رێکم که‌ ده‌توانێ بنووسێ، به‌ڵام ئه‌وه‌نده‌ش باش نیم وه‌کوو ئه‌وه‌ی که‌ ده‌گوترێ. من ته‌نیا نووسه‌رێکی ئاساییم، هه‌روه‌ها پێموایه‌ که‌ ئه‌وه‌نده‌ بێئه‌ندازه‌ زل ده‌کرێم له‌ به‌ر ئه‌وه‌یه‌ که‌ نووسینی جوانی ڕاسته‌قینه‌ ده‌گمه‌نه‌، خه‌ڵکیش فێره‌ به‌وه‌ی یه‌کژه‌م خواردن له‌ ڕاده‌به‌ده‌ر زل بکا. هه‌موو ئه‌وه‌ی پێتده‌کرێ ئه‌وه‌یه‌ که‌ هه‌وڵبده‌ی تا ده‌توانی چاک بنووسێ.

ـ  پێتوایه‌ شانۆنامه‌کانت هه‌ر له‌ ئێستاوه‌ تاکوو په‌نجا ساڵی دابێ نمایش ده‌کرێن؟ ئایا ناوبانگی جیهانی خاسیه‌تێکه‌ هۆشمه‌ندانه‌ هه‌وڵی بۆ ده‌ده‌ی؟

ـ  نازانم شانۆنامه‌کانم پاش په‌نجا ساڵی دیکه‌ نمایش ده‌کرێن یان نه‌،  به‌لاشمه‌وه‌ گرنگ نییه‌. من شادم به‌وه‌ی که‌ ئه‌وه‌ی ده‌ینووسم له‌     خوارووی ئه‌مریکا یان له‌ یۆگوسلاڤیادا شتێک ده‌گه‌یێنێ، ئه‌مه‌ دڵخۆشکه‌ره‌. به‌ڵام بێگومان هه‌وڵی جیهانیه‌ت ناده‌م. هه‌ر ئه‌وه‌نده‌م پێده‌کرێ هه‌وڵی نووسینی شانۆنامه‌یه‌کی نه‌فره‌تلێکراو بده‌م!

ـ  پێتوایه‌ ئه‌و سه‌رکه‌وتنه‌ی‌ به‌دیتهێناوه‌ شێوه‌ی نووسینتی گۆڕیبێ؟

ـ  نه‌، به‌ڵام نووسین قورستر بووه‌. که‌ ساڵی ١٩٧٥ سێ شانونامه‌ی یه‌که‌مم نووسی له‌و دیده‌وه‌ نووسیمن که‌ سه‌رجه‌می جیهانی به‌رجه‌سته‌کردنی شانۆنامه‌کان زۆر له‌ واقیعه‌وه‌ دووربوو. ده‌مزانی ئه‌م شانۆنامانه‌ هه‌رگیز له‌ شانۆی ”رێپس”دا که‌ کارم تێدا ده‌کرد نایه‌نه‌ به‌رهه‌م. له‌نده‌ن و وێست ئێندیش وه‌کو ئه‌وه‌ وا بوو له‌و په‌ڕی مانگه‌وه‌ بن. بۆیه‌ من ئه‌م شانۆنامانه‌م ته‌واو بێمه‌به‌ست نووسین. گومان له‌وه‌دا نییه‌ له‌ ساڵانی دواییدا پارێزگاریکردن له‌و ئازادییه‌ی بۆ نووسین جه‌و‌هه‌رییه‌ زه‌حمه‌ت بوو، به‌ڵام له‌ کاتی نووسیندا ده‌گه‌ڕێته‌وه‌. بۆ ماوه‌یه‌ک خۆلادان له‌ تیشکی پشکنین و هه‌موو ئه‌و شتانه‌ سه‌ختتر بوو. پێنج ساڵی پێچوو تاکوو توانیم پاش ”پاسه‌وان” شانۆنامه‌یه‌ک بنووسم، ”گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ ووڵات”. له‌و پێنج ساڵه‌دا گه‌لێ شتم کرد، به‌ڵام نووسینی شانۆنامه‌یه‌ک، که‌ به‌ڕاستی ده‌مویست بنووسم، بۆم  نه‌ده‌هات. پاشان ”گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ ووڵات”م نووسی، باشه‌ یان خراپه‌، هه‌ستم به‌ ئاسووده‌یی کرد. به‌ڵام ئێستا دیسانه‌وه‌ له‌ ناو هه‌مان دۆخدام. ده‌مه‌وێ شانۆنامه‌یه‌ک بنووسم، به‌رده‌وام ناخم ده‌ورووژێنێ و ناتوانم قه‌ڵه‌م بخه‌مه‌ سه‌ر کاغه‌ز. شتێک که‌ خه‌ڵک تێیناگه‌ن ئه‌وه‌یه‌ مرۆڤ هه‌ست به‌ بێزارییه‌کی گه‌و‌ره‌ ده‌کات، کاتێ  هه‌مان ووشه‌ دێنه‌وه‌ سه‌ر کاغه‌ز، بیرده‌که‌مه‌وه‌ ئۆه‌ کریستۆس! هه‌ر شتێ ده‌که‌م پێموایه‌  پێشبینی کراوه‌، جێگای ڕه‌زامه‌ندیم نییه‌، جێگای ئۆمێد نییه‌. به‌ربه‌سته‌کان بۆ من گرنگ نین. ئه‌گه‌ر شتێکم هه‌بێ بینووسم ده‌ینووسم، لێم مه‌پرسه‌ بۆچی ده‌مه‌وێ به‌رده‌وام بم له‌ سه‌ر شانۆنامه‌نووسین!

ـ پێت وایه‌ له‌ داهاتوودا ته‌کنیکی سه‌ربه‌ستتر به‌کاردێنی وه‌کو ڕێگایه‌ک بۆ ده‌سپێکێکی نوێی نووسین؟

ـ من له‌ شانۆنامه‌کانی که‌سانی دیکه‌دا چێژ له‌ هه‌موویان وه‌رده‌گرم.  پێموابوو ماراساد نمایشیکی له‌ ئه‌ندازه‌به‌ده‌ر باش بوو، شانۆنامه‌یه‌کی گه‌لێ جیاوازتری وه‌کوو جوغزی گه‌چینی قه‌وقازیش چێژی پێبه‌خشیم. به‌ڵام من خۆم ته‌کنیکی له‌و جۆره‌ هه‌رگیز به‌کارناهێنم.

ـ ئه‌مه‌ به‌ هیچ جۆرێ وات لێناکات هه‌ست بکه‌ی له‌ سه‌رده‌م دواده‌که‌وی؟

ـ من درامانووسێکی زۆر ته‌قلیدیم بۆ نموونه‌ له‌ هه‌موو شانۆنامه‌کانمدا زۆر پێ له‌ سه‌ر به‌کارهێنانی په‌رده‌ داده‌گرم. بۆ ئه‌و مه‌به‌سته‌ش ئاماژه‌کانی په‌رده‌ ده‌نووسم. ته‌نانه‌ت که‌ ریژیسیۆرانی وه‌کو پیته‌ر هۆڵ و کلۆد رێگی له‌ پاریس ده‌یانه‌وێ لایان بده‌ن، من پێ له‌ سه‌ر ئه‌وه‌ داده‌گرم که‌ ده‌بێ وه‌کوو خۆیان بمێننه‌وه‌. لای من هه‌موو شتێ پێبه‌نده‌ به‌ فۆرم و بنیات و یه‌کێتیی پێکهاته‌ گشتیه‌که‌وه‌. ئه‌م هه‌موو ئاهه‌نگسازییه‌ی له‌ هه‌پنینگدا و سینه‌مای هه‌شت سه‌عاتیدا هه‌یه‌ بۆ که‌سانێک که‌ حه‌زی لێبکه‌ن  گه‌لێ خۆشه‌، به‌ڵام من بێگومانم که‌...


ته‌واو

بنەمای ڕۆژنامەگەریی ئێمە لەسەر متمانە و بێلایەنییە. ڕادیۆی سوید لە ڕووی سیاسییەوە بێلایەنە. چ لە سیاسەت، ئایین، ئابووری، سوودی گشتی و چ بەرژەوەندیی تایبەتدا
Har du frågor eller förslag gällande våra webbtjänster?

Kontakta gärna Sveriges Radios supportforum där vi besvarar dina frågor vardagar kl. 9-17.

Du hittar dina sparade avsnitt i menyn under "Min lista".