Romska lögnaren O rrom o xoxamno

O rom o hohamno

O rrom o xoxamno
13 min

So té mothav tuménge? Pa rom o hohamno? Say mothos but pa lésté. Katar-godi phirelas, katar-godi źalas numa hoavélas, ay kadá aśilo-sas anavésa.

Ando gav kay béšelas péska rromnyasa bešenas vi lé duy phral lé barvalé – o Pekala ay o Trïndala péske rromnyantsa. Andé´k dźes dikhen pa félástra sar avél léndé o rrom o xoxamno.

”Palé avél pé´améndé o rrom o xoxamno”, mothon lé rromnya. ”Muken-lés té avél, té dikhas so xoxavél-amén adźes”, phénél o Pekala. ”T´avén baxtalé, śavalé”. ”T´avés vi tu, rroma xoxamnya. So sï-tut té mothos aménge adźes?" ”Yay, té phénava tuménge ći paćana-man. Sï-ma ´ekh buzni kay xlél-pé galbi – ćaće, suvnakuné! Numa so trebul? Mišto pravardini, ke so may-but dés-la té xal, may-but galbi xlél-pé. Mé sar sïm ćorrorro, ay naštisarav té dav-la but té xal, dabay, dabay so xlél-pé po´k galbenutso. Numa tumé kay san barvalé, tumé šay dánas-la té xal mišto, ay tuménge šay xïndino-pé kadići galbi ke šay barvaylánas”. O Pekala ay o Trïndala pharruliné asamastar. ”Źanglém ke ći paćana-man, numa téhará avav tuméndé la buznyasa, ay dikhena korkorro pé tumare yakha”, ay vi gelotar. Eta, po kavér dźes dikhen-lés sar avél la buznyasa. Kana pašolas o rrom o xoxamno, lá-sas ´ekh galbeno ay thodá la buznyake andé bul. ”No, kadá sï e buzni kay xlél-pé galbi?”, phénél o Trïndala, ay pharrol asamastar. ”Apo dén-la varï-so té xal may-dé-anglal, atunći dikhasa sar asana”, mothodá o rrom o xoxamno. O Trïndala tradá la rromnya ay kodá andá la buznyake té xal. Déše minutsendar, so kerel e buzni? Xïndá-pé, ay dikhen – ćaćes ´ekh galbeno! O Pekala ay o Trïndala dikhliné yekh pé kavéresté ay liné o galbeno té zumavén-lés. Svako-fyalo zumadiné – liné-lés vi andé ´l dand. ”Ćaćo!”, tsïpisardiné vi lé duy źéné. ”Ke mothodém tuménge, šavalé. Akana paćana-man?” ”Apo sodé kamés pé laté, rromma xoxamnya?” ”No, tuméndar ći mangav but, dén-ma ´ekh stadźi galbi ay lén la buznya tuménge”. Lé duy phral liné léski stadźi ay pherdiné-la galbi. ”Numa té na-bistren, thon la buznya andé štala ay thon lake xabé p´ek kurko ay kurkestar dikhena sodé galbi sï-té arakhen”, phéndá o rrom o xoxamno ay vi gelotar.

Na-paća – raduimé thodiné la buznya andé štala kusa xabé pé´k kurko, phandadiné o vudar pala laté, ay aźukeren. Yekhe kurkestar so źan ka štala dragosa té putren-la. Gelo o Pekala té zumavél té putrel. Thol zor, numa ći birïl té putrel. ”Aydi, phrala Trindala ke ći birïv té putrav o vudar”. Thodiné-pé v´él-duy té spidén o vudar – ay o vudar ći puterdźol. ”Barvaylám phrala!”, phénel o Pekala, ”Kadići galbi xïndá-pé e buzni ke ći birïsaras o vudar té putras léndar”, ay vi diné muy pé péske rromnya té aźutisarel-lén. No, thodiné-pé vi lé štar źéné ay spidén o vudar. Anda´k data puterdźol o vudar. So dél pé léndé!? E gožni la buznyaki! Maćilé-tuke savorre. ”No rroma xoxamnya, źi kathé sas ćirï”, dá muy o Pekala. ”Avén, źas lésté té mudaras-lés”, phénél o Trïndala.

O rrom o xoxamno dikhlá-lén pa félástra sar avén ay phéndá péska rromnyake: ”Mé źav ando sado palal ay tu phén lénge ke dé trï dźes sïm kothé”. Kana diné ando kher liné té tsïpin: ”Kay o rrom o xoxamno té mudaras-lés!?”. ”So mé źanav so vo kerel. Dé trïn gelo ando sado ay źi adźes kothé-lo”. Kana diné ando sado, so dikhen? Lé rromés duméntsa ka ´ekh salka. ”Yay, će mišto ke avilán, ke manay-man zor”, phénél o rrom o xoxamno. ”Dé trïn dźes ankerav e salka té-na pérel ay ći-na ći birïv té dav ando muy varïso-godi”. ”So palé xoxavés-amén! Amé avilám té mudaras-tut anday buzni ay tu palé źas anglé ćire xoxaimasa?!”, phénél o Trïndala. Talé o rrom o xoxamno: ”Nići phrala, makar mudaren-man, numa avén, mangama tuméndé, thon-tumén pé panź minutsï ka salka té-na dar pérel, źi-kay dav ando muy varïso ke ći xalém dé trïn dźes”, mothol o rrom o xoxamno. Lé duy phral dikhliné yekh pé kavéresté: ”No mišto, numa té źanés-la ke sï-té mudaras-tut!”. Polokes, polokes thodá-pé o Pekala ay o Trïndala té ankeren o kaš ay o rrom o xoxamno dá andre ando kher. So té phénav tuménge? Vi xalá, vi pilá ay vi thodá-pé té hodinil ´ekh ćaso duy, źi-kay ći ašundá o muy anday sado. ”Sodé šay ankeras léski salka? Ašta té mukas-la té pérel”, phénél o Trïndala. ”Numa, lé sama té-na pérel pé tuté phrala Pekala”, ay mukhlé-pé tuke fuga katar e salka. Kana durïlé katar e salka – so dikhen? E salka terdźol pé thanésté! ”Khaladá-amén, akana mudaras-lés”, ay diné andre ando kher. Ando kher dikhen sar e rromni rovél. ”Kay-lo té mudaras-lés?”, phénén lé phral. Talé e rromni roimasa: ”May puśén kay-lo! Andé boćka-lo, mulo ay vi khandinisay-lo”. ”Andé boćka?”, phénél o Pekala, ”Ašta té dikhas”, ay pašïlo lé nakhesa ka grapa la boćkaki. O rrom o xoxamno lá-sas pésa ´ekh kat ay kana o Pekala thodá o nakh andé grapa, lá e kat ay – traak – šindá lésko nakh! Kana o Trindala dikhlá ke lésko phral o Pekala lá-pé nakhestar, gïndosaylo ke o rrom andé boćka khandinisaylo défyal ay pašïlo vi vo.

O rrom o xoxamno dá la kaćasa – traak – lá vi lésko nakh télé. ”Akana mulán”, diné muy lé phral ay vi ankaladiné-lés anday boćka, thodiné-lés ando gono ay phangliné o gono ka muy. ”Źi kathé sas ćirï, ka podo angeras-tut ay śudas-tut ando pay”. No, thodiné o gono lé rromésa pé´l dumé ay źan karïng o pay. Dosta laśo kotor sas ay kana nakhenas katar ´ekh birto trušaylé. ”So phénés phrala Pekala, dámas andre ay pilámas po´k byara?” Thodiné o gono lé rromésa avryal ay lé duy phral geliné té pyen po´k byara. Anda ´k data lá-pé o rrom o xoxamno té tsïpil anday gono: ”Hon hon! – na-mudaren-man śavalé ke ći kamav té ansurisavav la amperatása kay sï korrï pé´k yakh. Lav la ay gata!” Vorta nakhelas kothar ´ekh źéno, pašïlo ka gono ay mothol lé rroméske: ”So kerdán phrala – kon kamél té mudarel-tut?”  ”Apo dikh so keren mantsa”, phénél o rrom o xoxamno”, ”pé zor thon-man té ansuriv-man la amperatása kay sï korrï pé´k yakh ay ći yekh-fyalo ći birïv té skepisavav”. So phénel o kutarï? ”Apo anda kado sas phrala? Thav-ma mé ando gono ando ćiro than ay lav mé  e amperatása kay sï korrï pé ´k yakh”. Kadá vi sas. Puterdá o gono ay thodá-pé ando than le rromésko. Kana o Pekala ay Trindala anklistiné anday birto so ašunén anday o gono? ”Na mudaren-man, ansurisavav la amperatása kay sï korrï pé ´k yakh ay gata!”. ”May kamés té ansurïs-tut? Ay ći may-but ay ći mayxantsï numa ´ekh amperatása? Adźés źal ćo šero”, mothodá o Trindala. No, aresliné źi-ka podo, vazdiné o gono ay śudiné-lés ando pay. Talé o Pekala: ”Akana ći-may xoxavéla-amén o rrom o xoxamno, skepisaylám léstar”.

O rrom o xoxamno – so kerdá? Arakhlá ´ekh pastuxo kay lélas sama katar lé bakrorre. Gelo lésté ay mothodá: ”Ašun so keras – tu źa tuke khere ay hodinisar tuke ´ekh ćaso ay mé lav sama katar lé bakrorre”. O pastuxo mulá dragostar ay gelotar péske khere té hodinil. O rrom o xoxamno lá lé bakrorren ay gelo ando drom lé do phraléngo. Sar o Pekala ay o Trindala  raduyimasa źanas palpalé khere – så dikhen? O rrom o xoxamno! Źuvindo, ay phirel-péske lé bakrorrentsa. Puśén-pé léstar lé phral: ”Sar rroma, akana so śudám-tut ando pay! Ta tu ći mulán?” Talé o rrom o xoxamno: ”So mothav tuménge? Trebusarav té naisïv tuménge, ke kana tumé śudán-man ando pay areslém andé´k méšté aperetsïya. Kana dikhlá-man o amperato, pélá-léske mila anda mandé ay dá-man eta kakala déš, dés-u-duy bakrorre ay manglá-man té źavtar mange – ay eta! Kathé sïm. Mila ferdi ke ći gelán té śudán-man may durál pa podo kothé kay sï may baro pay, ke so may-baro pay, may-but bakre dél o amperato. Numa mange, kay sïm ćorrorro – dosta mange vi kakala”. O Pekala ay o Trindala so kerdá? Dikhliné yekh pé kavéresté ay mukhlé-pé tuke fuga karïng o podo ay śudiné-pé ando pay. O rrom o xoxamno gelo ka pastuxo, dá léske bakrorren ay boldá-pé karïng khere dźilabandoy.

Ramosardá: Tadeusz ”Maćek” Kwiek
Skriven av: Tadeusz ”Maćek” Kwiek

Our journalism is based on credibility and impartiality. Swedish Radio is independent and not affiliated to any political, religious, financial, public or private interests.
Du hittar dina sparade avsnitt i menyn under "Min lista".