Maŋisboahttit sidjiide geat šadde bákkus vuolgit
Maŋisboahttit daidda sámiide geat bákkus šadde guođđit ruovttueatnamiid oaivvildit ahte dát lea dat stuorimus veahkaváldi sámiid vuostá mii lea dahkkon. Vaikko lea gollan 100 jagi, de dat váikkuha ain sámeservodaga. Sii háledit ahte ruoŧa stáhta váldá iežas ovddasvástádusa ja lokte oidnosii dáid dáhpáhusaid.
Läs också artikeln på svenska här och möt ättlingar till de som drabbades av tvångsförflyttningarna. Trots att det är kring 100 år sedan påverkar det fortfarande det samiska samhället.
– Dále leat govat vihtta vielja veagas!
Márja Blind čohkká beavdeguoras ruovttus Nearvvás, moadde miilla lullelis Gárasavvona Norrbottenis. Su bárdni Nils Ánte Blind vuoseha sohkagovaid seainnis.
- Mon lean bidjan govaid seaidnái vai mánát oidnet ahte sis leat sogat, dadjá Márja Blind.
- Eanas oassi min sogas leat mannan. Sii hádjejedje min soga sierralágán čearuide doppe oarján, dadjá Nils Ánte Blind, gii lea boazoeaiggát Rostu čearus.
Sin veahka lea áidna mii lea báhcán Rostu čerrui, iežá Blindsogat šadde johttát oarjjás mánáiguin ja bohccuiguin fargga 100 jagi áigi. Dál lea sin sohka earret iežá Johkamohkis, Árjepluovis, Västerbottenis ja Härjedálenis.
- Dát lea dat stuorimus veahkaváldi mii goassege lea dahkkon sámiid vuostá, dát bággojohtimat. Lea billistan nu ollu, háddjen veagaid ja dagahan nu ollu riidduid sámiid gaskkii, dadjá Nils Ánte Blind.
Oaidnemeahttun historjá
Sivvan manin badjel 200 veaga ja 30 000 bohcco bággehallet johttát Gárasavvonguovllus lea go stáhtat 1800-logu loahpas giddejedje riikkarájiid Sámis, dat váddudii rádjerasttildeaddji boazobarggu. Ruoŧa stáhtta bággegođii boazosámiid johttát oarjjás.
Marja Skum máttut gullojit daidda sámiide geat bákkus šadde guođđit Sárevuomi Norrbottenis. Su áhčči leai 13 jagi go ollejedje Gávtsjávrái Västerbottenis.
- Eai sii máhttán ruoŧagiela go bohte, dušše sámegiela ja suomagiela. Seammá geasi leai bággu sáddet mánáid skuvlii nuppebealde vái, ja sii eai máhttán giela. Dal go mus iežainan leat mánát, de lea gáfát jurddašit makkár dilli sis leai, dadjá Marja Skum.
Historihkkar Johannes Marainen, gii lea dutkan sámi sogaid ja bággojohtimiid, dadjá ahte dát lea oassi Ruoŧa historjjás mii measta lea oaidnemeahttun.
- Stáhta oaivvilda ahte olbmot ieža mielaevttolaččat guđđe ruovttobáikkiid, dasa son ii mieđá.
- Eiseválddiin ledje báhpira dain johtimiin, nu ahte sáhttet vuosehit ahte sámit ieža ledje ohcan sirdit iežá eatnamii. Jus geahčča mu ádjá ohcamuša, de galgá muitit ahte mu áhčči ii máhttán lohkat, áidna maid son leai čállán leai okta P ja okta L. Maid son diđii mii leai čállon ohcámuššii?
Eai go sámit vuosttildan?
-Juo, sii geahččaledje. Ollusat šaddet máksit sáhkuid go eai johttán ja dat vuosehii čielgasit ahte ii ábuhan vuosttildit. Earret iežá vuosehit báhpirat ahte válde Kemi ealu Dálmmas, dolvo dan Jiellevárrái gos njuvve visot ja de mákse sáhkuid, muitala Johannes Marainen.
Gáibádus ráđđehussii
Dán jagi lea juste 100 jagi áigi go vuosttaš boazoguohtunkonvenšuvdna bođii fápmui. Dan oktavuođas leat bággojohtimat loktejuvvon oidnosii seminárain, Sámedikkis ja sámi aviissain Samefolket ja Nuorat. Ollusat gáibidit ahte ruoŧa stáhtta váldá iežas ovddasvástádusa, ahte átnu sámiin ándagassii ja maiddái addá ruđalaš buhtadusa.
- Otne ii dáidde sáhttit addit vuoiggalašvuođa. Lea váttis botnjat áiggi maŋos ja dadjat ahte dii oažžubehtet sirdit ruoktut fas. Dehe ahte galget oažžut ruđalaš buhtadusa daid ovddas, ahte gieđahalle din nu fasttit. In jáhke stáhtta manná nu guhkás. Muhto vuorddan ahte ságastit duohtavuođa birra, ahte ná dat geavai, dadjá Dan Fjällman Semisjaur-Njarg čearus Árjepluove gielddas, gii lea maŋisboahtti daidda sámiide geat ledje guovllus go nuortasámit bohte dohko.
Dás don gávnnat historjjá bággojohtimiid birra, geahča min áigelinjá.
Mii leat golbma prográmmas čiekŋudahttan historjjás bággojohtimiid birra. Historjá man ollusat eai leat bálljo gullan ge. Vuosttaš oasi oainnát bassin 17 beaivvi skábmamánus dii. 18.00 SVT2 ja SVT Playas.
Min almmuheamit bágggojohtimiid birra lea dahkkon ovttasbarggus Nuorat aviissain. Bággojohtimat sámiin lea stuora ja dehálaš ášši mii guoskkaha ollusiidda ain otne. Danin mii válljiimet ohcat duogášdieđuid ja dahkat jearahallamiid ovttas. Loga eanet ovttasbarggu birra dás.
Grunden i vår journalistik är trovärdighet och opartiskhet. Sveriges Radio är oberoende i förhållande till politiska, religiösa, ekonomiska, offentliga och privata särintressen.
Mer om hur vi bedriver vårt arbete